Công tác kê khai tài sản tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh - Kết quả và một số vấn đề đặt ra

Tóm tắt: Công tác kê khai và xác minh tài sản, thu nhập của cán bộ, viên chức là giải pháp trọng tâm trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Dù nhiều văn bản pháp luật, chính sách đã được ban hành và triển khai, góp phần định hình rõ nét hơn chính sách phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực tại Việt Nam, việc thực hiện vẫn đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, công tác kê khai, xác minh tài sản, thu nhập, bên cạnh những kết đạt được vẫn còn một số bất cập. Để đẩy mạnh thực hiện hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn, cần tiếp tục thực hiện một số giải pháp thiết thực.

Từ khoá: Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; kê khai tài sản, thu nhập; Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

1. Kết quả của công tác kiểm soát tài sản, thu nhập

Tình trạng tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (TN, LP, TC) với những biểu hiện ngày càng tinh vi, phức tạp đang gây bức xúc xã hội, làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước. Để kiểm soát chặt chẽ tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn, kịp thời phát hiện những biến động bất thường và xử lý hành vi tham nhũng, việc xây dựng hành lang pháp lý chặt chẽ, đồng bộ là vô cùng cần thiết. Trong đó, quy định về kê khai tài sản, thu nhập cá nhân là một giải pháp then chốt nhằm minh bạch hóa tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức, viên chức, phục vụ công tác phòng ngừa tham nhũng.

Tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (Học viện) cho thấy, công tác kê khai và kiểm soát kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ luôn nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, quán triệt đầy đủ và kịp thời của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện. Học viện xác định kiểm soát tài sản, thu nhập là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong phòng ngừa TN, LP, TC, yêu cầu người đứng đầu các đơn vị tổ chức triển khai đầy đủ các quy định về kiểm soát tài sản, thu nhập.

Đặc biệt, việc Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 quy định rõ ràng, đầy đủ về xác minh tài sản, thu nhập hằng năm tại điều 41 và điều 44¹ đã góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người có nghĩa vụ kê khai, hạn chế tình trạng kê khai hình thức. Điều này tạo sự thống nhất trong nhận thức của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, cơ quan, tổ chức, đơn vị và người đứng đầu về công tác kê khai, kiểm soát tài sản, thu nhập theo quy định của Đảng và Nhà nước, đóng góp quan trọng vào công cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng tại Học viện.

Trên cơ sở các văn bản pháp luật hiện hành, Học viện đã có những hướng dẫn cụ thể về minh bạch tài sản, thu nhập để đảm bảo việc kê khai chính xác. Tất cả những người có nghĩa vụ kê khai đều thực hiện kê khai theo đúng biểu mẫu, trình tự và thời gian quy định. Các đơn vị đã xác định đúng đối tượng, phê duyệt danh sách và thực hiện kê khai, công khai, báo cáo kết quả đúng quy định. Việc triển khai thực hiện của các cơ quan và cá nhân diễn ra nghiêm túc, đồng bộ, có hiệu quả, phát huy ý thức trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và trách nhiệm của người đứng đầu các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền trong kê khai và kiểm soát kê khai tài sản, thu nhập. Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, hướng dẫn, đôn đốc việc kê khai, công khai và tham mưu tổng hợp báo cáo, lập hồ sơ kê khai tài sản, thu nhập cũng được thực hiện một cách đồng bộ và thường xuyên.

Mặc dù đã đạt được những kết quả nhất định, công tác kê khai tài sản, thu nhập tại Học viện vẫn còn một số vấn đề cần quan tâm:

- Hạn chế trong tuyên truyền và hướng dẫn: Chưa có nhiều hoạt động tuyên truyền, tập huấn chuyên sâu giúp đối tượng kê khai hiểu rõ quy định pháp luật mới để chủ động kê khai đúng và đầy đủ. Điều này dẫn đến sự lúng túng khi kê khai tài sản cùng loại có tổng giá trị trên 50 triệu đồng hoặc không xác định được giá trị tài sản, thu nhập đã sở hữu.

- Việc kê khai theo hồ sơ, biểu mẫu còn chưa đầy đủ, chính xác: Thực tế cho thấy việc kê khai tài sản, thu nhập tại một số đơn vị trực thuộc Học viện còn có trường hợp kê khai thiếu hoặc còn có sự nhầm lẫn giũa các mẫu kê khai tài sản, thu nhập lần đầu; kê khai hàng năm; kê khai bổ sung; kê khai phục vụ công tác tổ chức, cán bộ; tổng thu nhập giữa 2 lần kê khai; biến động về tài sản, thu nhập; giải trình về nguồn gốc của tài sản, thu nhập tăng thêm.

- Thiếu quyết liệt trong chỉ đạo và thực hiện: Một số người đứng đầu cơ quan, đơn vị chưa chỉ đạo quyết liệt; một số người có nghĩa vụ kê khai chưa nghiên cứu kỹ quy định, dẫn đến sai sót, phải kê khai lại, ảnh hưởng tiến độ.

- Rà soát, xác minh chủ yếu dựa vào công khai: Công tác rà soát, xác minh bản kê khai tài sản, thu nhập hiện nay tại Học viện chủ yếu dựa vào việc công khai các văn bản kê khai của cán bộ, viên chức, chưa có cơ chế xác minh sâu rộng hơn.

- Lúng túng trong phối hợp kiểm soát: Việc triển khai các quy định về kiểm soát tài sản, thu nhập giữa các cơ quan có thẩm quyền khác nhau còn lúng túng, bị động, đặc biệt đối với người có nghĩa vụ kê khai thuộc thẩm quyền quản lý cán bộ của Đảng mặc dù đã có Quy chế phối hợp giữa các cơ quan kiểm soát quyền lực (Ban hành theo Quyết định số 56-QĐ/TW ngày 08-4-2022 của Bộ Chính trị)².

- Khó khăn trong xác định đối tượng: Việc xác định đối tượng kê khai theo các phương thức (hằng năm, bổ sung) vẫn còn khó khăn, bất cập do quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng và Nghị định chưa rõ ràng, gây nhiều cách hiểu khác nhau và lúng túng trong thực hiện.

Những vấn đề trên có nhiều nguyên nhân, trong đó có các nguyên nhân cần quan tâm, đó là: Hệ thống pháp luật chưa đồng bộ: Các quy định pháp luật về phòng, chống TN, LP, TC, đặc biệt là việc xác định đối tượng, xử lý hành vi kê khai không trung thực và giải trình nguồn gốc tài sản tăng thêm chưa thực sự cụ thể, rõ ràng, gây khó khăn cho việc thực hiện. Trách nhiệm người đứng đầu chưa cao: Một số người đứng đầu đơn vị chưa thực sự quan tâm đúng mức đến việc thực hiện các quy định về minh bạch tài sản, thu nhập, chưa làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến, quán triệt các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và Học viện. Nhận thức chưa đầy đủ: Một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức chưa nhận thức đầy đủ, sâu sắc về mục đích, ý nghĩa của việc kê khai tài sản, thu nhập.

2. Một số giải pháp

Để phát huy hiệu quả những kết quả đã đạt được và khắc phục những khó khăn, vướng mắc, Học viện cần tập trung một số giải pháp cơ bản sau:

Một là, tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện. Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện cần tăng cường thường xuyên và toàn diện hơn nữa sự lãnh đạo, chỉ đạo đối với công tác kê khai tài sản, thu nhập. Điều này không chỉ là việc ban hành văn bản mà cần đi sâu vào giám sát, đôn đốc và đánh giá kết quả. Qua đó, góp phần quan trọng vào việc nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của người có nghĩa vụ kê khai, biến công tác này từ một quy định hình thức thành công cụ hiệu quả trong phòng, chống tham nhũng, xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh tại Học viện.

Hai là, quán triệt và tuyên truyền sâu rộng. Học viện cần chỉ đạo tổ chức các buổi hội nghị, hội thảo, tập huấn chuyên sâu về quy định pháp luật kê khai tài sản, thu nhập (Luật Phòng, chống tham nhũng, các nghị định, thông tư hướng dẫn). Việc này phải thực hiện định kỳ, không chỉ cho người trực tiếp làm công tác mà còn cho toàn thể cán bộ, đảng viên thuộc đối tượng kê khai. Nội dung quán triệt cần chi tiết, giải đáp vướng mắc, làm rõ ý nghĩa, mục đích của việc kê khai tài sản, thu nhập. Đồng thời, đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền, quán triệt các văn bản hướng dẫn thi hành đến toàn thể cán bộ, công chức Học viện, tạo chuyển biến mạnh mẽ, tích cực, thống nhất từ nhận thức đến hành động. Cần có cơ chế phản hồi ý kiến về nguồn gốc tài sản, thu nhập được kê khai nếu thấy chưa minh bạch, rõ ràng.

Ba là, phân công trách nhiệm rõ ràng. Cần cụ thể hóa trách nhiệm của từng cấp ủy, đơn vị, người đứng đầu trong chỉ đạo, đôn đốc, kiểm tra, giám sát công tác kê khai tài sản, thu nhập. Tránh đùn đẩy trách nhiệm. Người đứng đầu phải gương mẫu thực hiện và chịu trách nhiệm chính về việc tuân thủ quy định kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ thuộc quyền quản lý.

Bốn là, xây dựng kế hoạch và hoàn thiện quy chế. Học viện cần chỉ đạo xây dựng kế hoạch kê khai tài sản, thu nhập hằng năm chi tiết, có lộ trình rõ ràng, phân công cụ thể cho từng đơn vị, cá nhân phụ trách. Bên cạnh đó, cần từng bước hoàn thiện các quy chế, quy định về kê khai, công khai, xác minh tính trung thực trong kê khai tài sản, thu nhập thông qua việc bám sát, nắm bắt di, biến động về tài sản, thu nhập của đối tượng kê khai.

Năm là, tăng cường kiểm tra, giám sát. Không chỉ dừng ở việc yêu cầu kê khai, Học viện cần chỉ đạo tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện nghĩa vụ kê khai. Các hình thức kiểm tra có thể đa dạng: đột xuất, chuyên đề, công khai và xác minh tài sản. Việc kiểm tra, giám sát phải đảm bảo khách quan, minh bạch và nghiêm minh, kịp thời phát hiện những trường hợp kê khai không trung thực, không đầy đủ hoặc cố ý gian lận.

Sáu là, xử lý nghiêm minh vi phạm. Đây là yếu tố then chốt để tạo ra sự chuyển biến trong nhận thức. Học viện cần kiên quyết chỉ đạo xử lý nghiêm các trường hợp kê khai không trung thực, không đầy đủ, không đúng thời hạn theo đúng quy định của Đảng và pháp luật. Việc xử lý phải được công khai (trong phạm vi cho phép) để tạo sức răn đe, giáo dục và củng cố niềm tin trong nội bộ cũng như toàn xã hội.

Bảy là, phát huy vai trò gương mẫu của lãnh đạo. Lãnh đạo cấp ủy, Ban Giám đốc phải là những người tiên phong, gương mẫu trong việc kê khai tài sản, thu nhập một cách trung thực, đầy đủ và đúng thời hạn. Sự gương mẫu của lãnh đạo sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực, thúc đẩy cấp dưới noi theo, từ đó nâng cao ý thức và trách nhiệm của người có nghĩa vụ kê khai.

Tám là, tăng cường đầu tư công nghệ và cơ sở hạ tầng. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và ứng dụng khoa học, công nghệ trong hoạt động quản lý kê khai tài sản, thu nhập nhằm xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về đối tượng và nội dung kê khai. Điều này giúp công tác tổng hợp, xác minh thuận lợi và chính xác. Các cơ quan quản lý dữ liệu phải có trách nhiệm cung cấp thông tin cho các cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập theo thẩm quyền để cập nhật vào hệ thống.

Chín là, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ thanh tra, kiểm tra, giám sát. Không ngừng đổi mới và nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát của Học viện. Cần quan tâm, khích lệ, biểu dương sự cố gắng, tự giác rèn luyện, tu dưỡng của mỗi cán bộ thanh tra, phát huy tính sáng tạo, dám nghĩ, dám làm. Bên cạnh đó, cần có chế độ lương, phụ cấp và đãi ngộ tương xứng để thu hút và giữ chân đội ngũ cán bộ có đạo đức và chuyên môn cao.

Công tác kê khai tài sản, thu nhập tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh là một nội dung trọng yếu trong nỗ lực phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh. Mặc dù đã đạt được những kết quả tích cực, góp phần nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, song công tác này vẫn còn đối mặt với không ít vấn đề và thách thức. Những hạn chế về nhận thức, ý thức tự giác, tính đầy đủ và trung thực trong kê khai, cùng với những khó khăn trong công tác kiểm soát, xác minh, đòi hỏi Học viện phải tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách và tăng cường các giải pháp đồng bộ.

Để nâng cao hơn nữa hiệu quả công tác kê khai tài sản, thu nhập, Học viện cần chú trọng quán triệt, tuyên truyền, đặc biệt là sự nêu gương của cấp ủy, người đứng đầu. Đồng thời, cần cải tiến quy trình, ứng dụng công nghệ thông tin và tăng cường phối hợp giữa các đơn vị liên quan để đảm bảo tính chính xác, khách quan và hiệu lực của việc kê khai. Chỉ khi đó, công tác này mới thực sự trở thành công cụ đắc lực, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, vì dân, xứng đáng với niềm tin của Đảng và nhân dân.

 Ngày nhận bài: 14-7- 2025 ; ngày thẩm định, đánh giá:  30-7- 2025; ngày duyệt đăng: 15-8- 2025

1. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam “Luật Phòng, chống tham nhũng”, https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2022/07/36-2018-qh14..pdf, ngày truy cập: 22-8-2025.

2. Dẫn theo: Ủy ban Kiểm tra Trung ương “Hướng dẫn số 03-HD/ƯBKTTW, ngày 3-11-2022: “Thực hiện một số điều của Quy chế phối họp giữa các cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập”, https://ubkttw.vn/upload/104764/20221121/HD_03_UBKTTW_KS_tai_san_b285d.pdf, ngày truy cập: 22-8-2025