Bảo đảm trật tự xã hội và an ninh biên giới ở vùng dân tộc thiểu số biên giới Việt Nam – Lào trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Tóm tắt: Vùng biên giới tỉnh Nghệ An có địa hình hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt, dân cư phân bố thưa thớt, trình độ dân trí còn hạn chế, đời sống người dân còn gặp nhiều khó khăn. Các dân tộc thiểu số nơi đây có mối quan hệ lịch sử lâu đời, gần gũi với đồng tộc bên kia biên giới nước bạn Lào, thường xuyên trao đổi qua lại với nhau qua đường mòn, lối mở. Các đối tượng xấu lợi dụng bối cảnh này để thực hiện các hoạt động phi pháp, đặc biệt là vận chuyển, buôn bán chất ma túy, hàng lậu, thậm chí cả phụ nữ và trẻ em; khai thác và vận chuyển lâm sản trái phép, tuyên truyền đạo trái pháp luật. Trên cơ sở khảo sát thực địa, bài viết tập trung làm rõ công tác bảo đảm trật tự xã hội và an ninh biên giới ở cộng đồng dân tộc thiểu số tại khu vực này, đóng góp tích cực trong việc phòng, chống tệ nạn xã hội, tăng cường an ninh biên giới và nâng cao đời sống cho đồng bào, góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương, chính sách quốc phòng - an ninh biên giới của Đảng và Nhà nước.

Từ khóa: Trật tự xã hội, an ninh biên giới; dân tộc thiểu số; biên giới, Nghệ An
Ngày nhận bài: 11-3-2026; ngày đánh giá thẩm định: 20-4-2026; ngày duyệt đăng: 5-5-2026

Ensuring social order and border security in ethnic minority areas along the Vietnam - Laos border in Nghe An province
Abstract: The border region of Nghe An Province is characterized by rugged terrain, harsh climate, sparse population distribution, limited educational attainment, and difficult living conditions. The ethnic minority communities in this area also maintain long-standing historical and close ties with their co-ethnics across the border, and they frequently interact and travel back and forth through trails and informal crossings. Hostile and criminal actors exploit this context to carry out illegal activities, particularly drug trafficking, trafficking in women and children, unlawful religious proselytization, smuggling, illegal logging and transport of forest products, and violations of border regulations. Based on fieldwork, this article focuses on clarifying the current state of efforts to ensure social order and border security in ethnic minority communities in this area, thereby contributing to the prevention of social evils, the strengthening of border security, and the improvement of local livelihoods. In doing so, it also contributes to the effective implementation of the Party’s and the State’s policies on national defense and border security

Keywords: Current situation, Social order, Border security, Ethnic minorities, Border area, Nghe An

1. Đặt vấn đề
Trong những năm qua, ở Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, các hoạt động sinh kế xuyên biên giới gia tăng mạnh dưới tác động của toàn cầu hóa và chính sách phát triển vùng biên, góp phần mở rộng việc làm, thu nhập và mạng lưới quan hệ xã hội; đồng thời, cũng làm nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp như: buôn lậu, ma túy, mua bán người, cư trú bất hợp pháp và các nguy cơ đối với an ninh chính trị, khối đoàn kết quốc gia - dân tộc (Vũ Đình Mười, 2022, tr.22,25; Vương Xuân Tình, Vũ Đình Mười, 2016, tr.165,196).     
Ở vùng biên giới của tỉnh Nghệ An, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) sinh sống hiện hữu nhiều nguy cơ và vấn đề phức tạp về trật tự xã hội và an ninh biên giới (Bùi Xuân Đính, Nguyễn Ngọc Thanh, 2013, tr.155,193; Nguyễn Văn Toàn, 2014, tr. 258, 260). Trong những năm gần đây, các ban ngành chức năng tỉnh Nghệ An đã quan tâm nhiều đến vấn đề trật tự xã hội và an ninh vùng biên giới, thông qua việc triển khai thực hiện nhiều chính sách, trong đó tập trung vào: Củng cố cơ chế phối hợp lực lượng ở tuyến biên giới; Kiểm soát tệ nạn và tội phạm ma túy tại các xã biên giới; Hỗ trợ sinh kế cho cư dân biên giới nhằm tạo nền tảng xã hội vững chắc để bảo vệ chủ quyền và ổn định địa bàn. Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa đối với tỉnh Nghệ An, nơi khu vực biên giới, địa bàn sinh sống của cộng đồng các dân tộc thiểu số (DTTS). Do đó, vấn đề an ninh biên giới không chỉ là việc kiểm soát lãnh thổ, mà còn là vấn đề tổ chức đời sống xã hội, nâng cao năng lực cộng đồng và giảm các nguồn phát sinh bất ổn tại cơ sở (Công an tỉnh Nghệ An, 25-10- 2023).
Trên cơ sở phân tích chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đối với đồng bào các DTTS, vùng núi, vùng sâu, vùng xa và nguồn tư liệu khảo sát thực địa, bài viết tập trung phân tích, làm rõ tình hình công tác đảm bảo trật tự xã hội và an ninh biên giới ở cộng đồng DTTS tại vùng biên giới tỉnh Nghệ An.

2. Phương pháp nghiên cứu
Bài viết sử dụng chủ yếu phương pháp nghiên cứu định tính, kết hợp giữa điền dã dân tộc học/nhân học và tổng quan tài liệu để làm rõ thực trạng công tác bảo đảm trật tự xã hội, an ninh biên giới ở vùng DTTS tỉnh Nghệ An. Tư liệu thực địa được thu thập qua hai đợt khảo sát tại huyện Kỳ Sơn (cũ) năm 2023 - 2024, cho phép nghiên cứu tiếp cận trực tiếp bối cảnh địa bàn, quan sát đời sống xã hội và ghi nhận các biến đổi trong quan hệ giữa cộng đồng dân cư với chính quyền, lực lượng chức năng. Ngoài ra, bài viết còn dựa vào tổng quan các tài liệu, báo cáo, nghiên cứu liên quan, từ đó đối chiếu, bổ sung và kiểm chứng thông tin.

3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
3.1. Công tác bảo đảm trật tự xã hội vùng biên
Nghệ An là tỉnh có đường biên giới trên bộ dài nhất Việt Nam; khu vực biên giới của tỉnh chủ yếu là đồi núi hiểm trở, giao thông đi lại khó khăn, dân cư thưa thớt. Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách ưu tiên hỗ trợ đồng bào. Tuy nhiên, đời sống của đồng bào các DTTS, nhất là ở các thôn, bản vùng sâu, vùng xa vẫn còn gặp nhiều khó khăn, trình độ dân trí thấp, nhận thức pháp luật hạn chế, (Bùi Xuân Đính, Nguyễn Ngọc Thanh, 2013, tr.151-152) nên thường bị các đối tượng xấu lợi dụng để thực hiện các hoạt động phi pháp, đặc biệt là vận chuyển và buôn bán ma túy, hàng lậu, buôn bán phụ nữ và trẻ em, tuyên truyền đạo trái pháp luật. Tình trạng buôn bán, vận chuyển ma túy từ Lào về Việt Nam diễn ra phức tạp; riêng trong 2 năm 2009-2010, lực lượng chức năng đã bắt 101 vụ, khởi tố 123 đối tượng liên quan đến ma túy (Nguyễn Văn Toàn, 2014, tr.258-260). Đây là những vấn đề gây ra nhiều bất ổn xã hội và gây khó khăn trong công tác quản lý vùng biên của chính quyền và các cơ quan chức năng địa phương. Trước đây, tệ nạn xã hội nổi lên ở vùng biên giới của tỉnh Nghệ An, nhất là ở khu vực Kỳ Sơn, là một trong những điểm nóng về vận chuyển và sử dụng ma túy ở Việt Nam. Việc vận chuyển, buôn bán và sử dụng ma túy, qua lại biên giới bất hợp pháp, truyền đạo trái phép, diễn ra ở cộng đồng người Hmông (Bùi Xuân Đính, Nguyễn Ngọc Thanh, 2013, tr.156).
Thực hiện Đề án “Xã biên giới sạch ma túy” với 2 tiêu chí “sạch tội phạm, tệ nạn ma túy” và “sạch người nghiện”, công tác phòng chống ma túy được chú trọng. Các đơn vị, lực lượng chức năng đã chuyển từ cách xử lý đơn lẻ từng vụ việc sang quản lý địa bàn có trọng tâm, trọng điểm. Lực lượng công an tỉnh đã điều động 25 cán bộ công an là trinh sát viên, điều tra viên có kinh nghiệm từ các đơn vị, địa phương tăng cường cho các xã biên giới; cấp 27 ô tô bán tải của Bộ Công an cho công an 27 xã biên giới để phục vụ công tác. Lực lượng công an xã kết hợp với Bộ đội Biên phòng và lực lượng chức năng của Lào thường xuyên họp giao ban để nắm bắt thông tin. Lực lượng lao động đi làm bên kia biên giới trở về nếu có dấu hiệu khả nghi bị buộc phải xét nghiệm ma túy. Các đối tượng nghiện sau khi cai nghiện được động viên khuyến khích tìm việc làm.
Công tác phát hiện, bắt giữ, điều tra và xử lý tội phạm ma túy được tăng cường, năng lực kiểm soát địa bàn của các lực lượng chức năng được nâng lên. Nhiều tụ điểm, điểm bán lẻ và điểm nóng ma túy tồn tại nhiều năm ở khu vực biên giới đã bị triệt phá, trong đó có điểm nóng ở bản Mường Lống, xã Tri Lễ, huyện Quế Phong (Thanh Cường, 12-5-2023). Đến năm 2024, các tệ nạn ở vùng biên đã giảm đáng kể, các điểm nóng và các điểm ma túy bán nhỏ lẻ đã bị triệt phá, các đối tượng nghiện được quản lý chặt chẽ. Theo báo cáo của UBND xã Tà Cạ, từ năm 2020-2024, 2 tụ điểm buôn bán ma túy tại xã đã bị triệt phá, bắt 14 vụ tàng trữ ma túy; truy tố 19 đối tượng, xử lý hơn 50 đối tượng nghiện.
Tại nhiều địa bàn, khi các tụ điểm ma túy bị xóa bỏ và người nghiện được quản lý tốt hơn, các hiện tượng trộm cắp, đánh nhau, gây rối trật tự công cộng cũng giảm rõ rệt. Việc hỗ trợ người sau cai nghiện tìm việc làm cũng cho thấy công tác bảo đảm trật tự xã hội ở vùng biên không chỉ thiên về trấn áp, mà còn gắn với quản lý xã hội và tái hòa nhập cộng đồng. Kết quả đạt được đã góp phần quan trọng ổn định đời sống, củng cố an ninh cơ sở và tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội ở vùng đồng bào DTTS biên giới của tỉnh Nghệ An.