Tóm tắt: Tuyên truyền đường lối kháng chiến là một trong những nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Đặc biệt, giai đoạn 1965 - 1968 đế quốc Mỹ trực tiếp đưa quân viễn chinh Mỹ tham chiến ở miền Nam Việt Nam, thực hiện chiến lược “Chiến tranh cục bộ”, cuộc kháng chiến ở miền Nam diễn ra ác liệt. Trung ương Cục miền Nam chủ trương đẩy mạnh công tác tuyên truyền làm rõ cuộc kháng chiến chính nghĩa của nhân dân Việt Nam, đồng thời vạch trần âm mưu và hành động xâm lược của đế quốc Mỹ và chính quyền tay sai. Bài viết làm rõ chủ trương của Trung ương Cục về đẩy mạnh tuyên truyền đường lối kháng chiến chống Mỹ, cứu nước những năm 1965-1968, nhằm củng cố niềm tin, sức mạnh đoàn kết toàn dân, nêu cao quyết tâm đánh thắng chiến tranh cục bộ của Mỹ, góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến.
Từ khoá: Trung ương Cục miền Nam; tuyên truyền; đường lối kháng chiến chống Mỹ; 1965-1968
Ngày nhận bài: 29-1-2026; ngày đánh giá, thẩm định: 3-3-2026; ngày duyệt đăng: 20-3-2026
1. Đặt vấn đề
Sau thất bại của chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, đế quốc Mỹ ồ ạt đưa quân viễn chinh và quân đồng minh của Mỹ vào miền Nam, thực hiện chiến lược “Chiến tranh cục bộ” nhằm dập tắt phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân miền Nam. Trong bối cảnh đó, công tác tuyên truyền đường lối kháng chiến trở thành nhiệm vụ quan trọng để củng cố niềm tin và xây dựng quyết tâm chiến đấu trong các tổ chức đảng cùng toàn quân và dân miền Nam. Trung ương Cục miền Nam đã kịp thời cụ thể hóa các chủ trương của Trung ương Đảng, đẩy mạnh tuyên truyền đường lối kháng chiến sâu rộng, linh hoạt với nhiều hình thức phong phú và đạt được nhiều kết quả quan trọng, song cũng gặp phải không ít khó khăn, thách thức. Do đó, nghiên cứu chủ trương của Trung ương Cục miền Nam về tuyên truyền đường lối kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1965-1968) không chỉ góp phần làm rõ đường lối kháng chiến và nghệ thuật lãnh đạo của Đảng, mà còn rút ra những bài học quý về vai trò, vị trí và những đóng góp quan trọng của Trung ương Cục miền Nam và công tác tuyên truyền trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Phương pháp nghiên cứu
Bài viết sử dụng các phương pháp nghiên cứu của chuyên ngành Lịch sử Đảng như: phương pháp lịch sử, logic, phân tích, tổng hợp, thống kê nhằm làm rõ sự lãnh đạo của Trung ương Cục miền Nam trên lĩnh vực tuyên truyền về đường lối kháng chiến của Đảng trong giai đoạn quyết liệt, mang tính bước ngoặt quan trọng của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
2. Nội dung
2.1. Trung ương Cục miền Nam tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng gắn với nhiệm vụ cụ thể, củng cố nhận thức đúng đắn về đường lối kháng chiến
Sau hơn 4 năm tiến hành chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa vẫn không thể đàn áp được phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân miền Nam, kế hoạch bình định miền Nam trong vòng 18 tháng không đạt mục tiêu. Tháng 4-1965, Tổng thống Mỹ L. B Johnson quyết định triển khai chiến lược “Chiến tranh cục bộ”, nhanh chóng đưa quân viễn chinh Mỹ và quân đồng minh của Mỹ vào trực tiếp tham chiến tại miền Nam Việt Nam, nhằm xoay chuyển tình thế trên chiến trường. Tính đến tháng 7-1965, số quân Mỹ tại miền Nam đã tăng lên 175.000 người (Học viện Chính trị-Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, 2010, tr. 264). Thực hiện chiến lược “Chiến tranh cục bộ”, Mỹ muốn tiêu diệt quân chủ lực giải phóng, tiến hành chương trình bình định, cô lập cách mạng miền Nam; đồng thời, dùng không quân, hải quân leo thang đánh phá miền Bắc, nhằm ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc đối với cách mạng miền Nam.
Trước tình hình mới, ngày 2-4-1965, Ban Bí thư ra Chỉ thị số 94-CT/TW “về công tác tư tưởng trong tình hình trước mắt”. Chỉ thị yêu cầu phải “chuyển hướng mạnh mẽ cho phù hợp với tình hình mới, phục vụ tốt nhất những nhiệm vụ và yêu cầu mới” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2012, T. 1 (1954-1965), tr. 1026). Trung ương Đảng xác định ba yêu cầu đặt ra đối với công tác tư tưởng là: “Làm cho toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta trong mọi tình thế đều tin tưởng vững chắc vào đường lối, chủ trương đối nội, đối ngoại của Đảng; có ý chí quyết chiến quyết thắng đế quốc Mỹ xâm lược; ra sức làm tốt nhất mọi công tác trong sản xuất và trong chiến đấu” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2012, T. 1 (1954-1965), tr. 1026-1027).
Trước đó, tại miền Nam, trên cơ sở nắm vững, bám sát diễn biến tình hình kháng chiến ở địa bàn, với tinh thần chủ động, ngay từ Hội nghị tháng 1-1965, Trung ương Cục quyết định: Mở cuộc chỉnh huấn trong toàn Đảng nhất là trong cán bộ nhằm một mặt nâng cao nhận thức về đường lối chính sách, một mặt nâng cao lập trường giai cấp vô sản, chống mọi tư tưởng phi vô sản chủ yếu là chống tư tưởng tiểu tư sản và ảnh hưởng của tư tưởng tư sản, phong kiến địa chủ ngăn cản việc thi hành bốn mục tiêu lớn của Đảng. Chống chủ nghĩa cá nhân, cầu an, cố thủ ngại hy sinh gian khổ, chống ảo tưởng hòa bình. Tiến hành tích cực phê bình, tự phê bình, mở rộng dân chủ, tăng cường đoàn kết nhất trí trong toàn Đảng, phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng làm cho đảng viên sẵn sàng chiến đấu đến thắng lợi cuối cùng (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.10 (1964-1965), tr. 558-559). Mở cuộc giáo dục trong toàn Đảng kết hợp việc nâng cao nhận thức về đường lối chủ trương mà phát huy tư tưởng tốt, giải quyết các tư tưởng sai trái, xây dựng tư tưởng kiên trì, anh dũng, chuẩn bị đánh lâu dài… (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.10 (1964-1965), tr. 559.)
Về lực lượng tuyên truyền, Trung ương Cục miền Nam nhấn mạnh vai trò của phụ nữ. Nghị quyết của Thường vụ Trung ương Cục miền Nam, số 4/NQ, ngày 6-3-1965, “Về công tác phụ vận” nêu rõ: “rèn luyện giáo dục đội quân chính trị đó có một trình độ giác ngộ chính trị khá cao qua những cuộc thảo luận đường lối chủ trương của Đảng, qua trao đổi kinh nghiệm, phương pháp, lý lẽ đấu tranh” (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.10 (1964-1965), tr. 585). Đồng thời, thông qua phong trào xây dựng “gia đình vẻ vang”, “xây dựng cho mỗi gia đình trở thành cơ sở vững chắc thực hiện mọi đường lối chủ trương của Đảng, đưa các khẩu hiệu của Đảng tới từng gia đình và từng người dân một” (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.10 (1964-1965), tr. 588). “Ban Phụ vận miền Nam sẽ dựa vào yêu cầu huấn luyện của các địa phương mà soạn lại chương trình nội dung huấn luyện thống nhất cho các cấp tỉnh, huyện, xã… Nội dung huấn luyện nhằm nâng cao trình độ nhiệm vụ, giáo dục đường lối chính sách phương pháp và kinh nghiệm công tác… Cần làm gì học ngay cái ấy” (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.10 (1964-1965), tr. 592).
Nông thôn là địa bàn rộng lớn có đa số nông dân sinh sống - nơi có lực lượng quần chúng đông đảo, mạnh mẽ. Ngày 5-8-1965, Hội nghị Thường vụ Trung ương Cục miền Nam thông qua Nghị quyết “Về một số vấn đề trong công tác nông thôn sắp tới”, yêu cầu: Tăng cường vai trò lãnh đạo của chi bộ trong việc tổ chức thực hiện tốt đường lối giai cấp của Đảng ở nông thôn trên các mặt công tác theo chủ trương mới của trung ương. Trong Đảng tuyệt đối không được phân biệt đối xử mà mọi đảng viên đều bình đẳng về chính trị, chống chủ nghĩa thành phần (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.10 (1964-1965), tr. 793).
Ngày 27-12-1965, HNTƯ 12 (khóa III) họp tại Hà Nội nhận định cách mạng Việt Nam đang ở thế tiến công và giành được những thắng lợi quan trọng. Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn những khó khăn, thách thức trong xây dựng lực lượng vũ trang, căn cứ địa, đặc biệt công tác vận động quần chúng vẫn còn nhiều hạn chế. Hội nghị đề ra nhiệm vụ động viên lực lượng của cả nước, kiên quyết đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ, bảo vệ miền Bắc giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Thực hiện chủ trương của Trung ương Đảng và HNTƯ 12, Trung ương Cục miền Nam chỉ đạo các khu và quân khu chuẩn bị mọi mặt để sẵn sàng đối phó, làm thất bại chiến lược chiến tranh mới của Mỹ.
Quán triệt quyết tâm và nhiệm vụ sẵn sàng mọi mặt để đánh thắng đế quốc Mỹ xâm lược của Trung ương Đảng trên chiến trường miền Nam, tháng 3-1966, Hội nghị lần thứ tư Trung ương Cục miền Nam ra Nghị quyết số 1 về “Đánh giá tình hình cách mạng miền Nam năm 1965, phương hướng, nhiệm vụ sắp tới và một số nhiệm vụ của cách mạng miền Nam”. Nhận thấy nhiệm vụ tuyên truyền còn bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu cấp thiết tuyên truyền về chủ trương mới của Đảng, Nghị quyết nêu rõ: vì nhiều nơi, cấp ủy, chính quyền các cấp chưa quan tâm đúng mức công tác tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân, chưa nhận thấy rõ vai trò của các tổ chức quần chúng nhân dân trong công tác tuyên truyền nên tác dụng của giáo dục, tuyên truyền còn nhiều hạn chế… Nhiều đảng viên cơ sở chưa thông thạo công tác tuyên truyền, vận động quần chúng; nội dung, phương pháp tuyên truyền vận động, tác phong trong công tác hằng ngày chưa theo đúng đường lối quần chúng của Đảng. Công tác phát động quần chúng ở nông thôn đã đề ra đúng lúc, song nội dung yêu cầu phát động lúc đầu chưa thích hợp, chưa sát với yêu cầu cần giải quyết ở nông thôn nên đã hạn chế kết quả và có nơi dẫn đến những lệch lạc không có lợi (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.11 (1966-1967), tr. 46). Trung ương Cục yêu cầu các cấp ủy giúp đỡ, đào tạo cán bộ quần chúng cho các đoàn thể, mở rộng và huy động thành phần, lực lượng tham gia vào công tác tuyên truyền, vận động. Ngoài cán bộ công, nông, thanh niên, phụ nữ cần chú ý phát triển đội ngũ cán bộ tuyên truyền trong vùng dân tộc, tôn giáo, vùng yếu. Các cấp ủy đặc biệt chú ý giúp đỡ các đoàn thể và các tổ chức quần chúng ở xã; giúp đỡ các đảng viên và các cán bộ quần chúng ở xã nắm vững phương pháp tuyên truyền, vận động, tổ chức quần chúng; đồng thời lãnh đạo quần chúng tham gia thực hiện các chủ trương của Đảng và qua đó, phát triển hội viên mới (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.11 (1966-1967), tr.103).
Đối với vùng giải phóng, Trung ương Cục nhấn mạnh, công tác tuyên truyền tập trung vào nhiệm vụ xây dựng khu giải phóng về mọi mặt: Giáo dục quần chúng dù tình thế nào cũng quyết tâm giữ vững diện tích, không bỏ vườn hoang, ruộng hoang. Xây dựng đoàn kết nông thôn thực hiện tốt chính sách ruộng đất của Đảng, thực hiện đúng đường lối giai cấp của Đảng hiện nay ở nông thôn là: “Dựa vào khối đoàn kết cố, bần, trung nông, liên hiệp phú nông, đánh đổ giai cấp địa chủ từng bước, tranh thủ lôi kéo những địa chủ có thể lôi kéo được, trung lập số lưng chừng đánh đổ bộ phận địa chủ Việt gian làm tay sai cho đế quốc Mỹ” (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.11 (1966-1967), tr. 92).
Để khắc phục một số hạn chế trong công tác tuyên truyền, Nghị quyết chỉ rõ, cấp ủy các cấp cần quan tâm công tác tuyên truyền: đào tạo, bồi dưỡng, huấn luyện cán bộ tuyên truyền; phải tiến hành bằng mọi cách: học tập tại chỗ, tại trường (quy mô nhỏ, thích hợp với hoàn cảnh chiến trường), tại hội nghị tổng kết. Nội dung huấn luyện nhằm nâng cao một bước trình độ lý luận; đồng thời nâng cao trình độ về đường lối, chính sách, trình độ về công tác (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.11 (1966-1967), tr.113).
Tháng 5-1967, Hội nghị lần thứ năm Trung ương Cục miền Nam ra Nghị quyết “Về đánh giá tình hình, nhận định âm mưu của địch và xác định nhiệm vụ cách mạng miền Nam trong thời gian sắp tới”. Nghị quyết yêu cầu phải làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị cho quần chúng nhân dân. Yêu cầu trước mắt của công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị cho quần chúng là nhằm tạo ra một sự chuyển biến mới, thật mạnh mẽ trong tư tưởng quần chúng, xây dựng quyết tâm đánh Mỹ đến cùng để cứu nước cứu nhà, đồng thời nỗ lực vượt bậc vươn lên khắc phục mọi khó khăn, trở ngại thực hiện quyết tâm chiến lược sắp tới của Đảng. Nội dung tuyên truyền, giáo dục chính trị cho quần chúng cần xoáy vào là quyết tâm chống Mỹ, cứu nước. Đây là vấn đề trung tâm của cách mạng, cũng là vấn đề trung tâm trong đời sống và tinh thần của các tầng lớp nhân dân (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.11 (1966-1967), tr. 800-801).
Nhằm nâng cao hiệu quả của công tác truyền vận động quần chúng nhân dân thực hiện đường lối chiến tranh nhân dân, quyết tâm đánh thắng chiến lược “Chiến tranh cục bộ” của Mỹ và Việt Nam Cộng hòa, ngày 25-12-1967, Thường vụ Trung ương Cục ra nghị quyết “về tăng cường công tác dân vận, bảo đảm giành thắng lợi to lớn hơn nữa và đánh thắng giặc Mỹ xâm lược trong mọi tình huống chiến tranh”. Trong đó, Nghị quyết ghi nhận công tác tuyên truyền, vận động nhân dân có nhiều ưu điểm, đạt những kết quả quan trọng: Một là, đã từng bước quán triệt trong đông đảo các tầng lớp nhân dân tình hình và nhiệm vụ, đường lối, phương châm của Đảng, nhất là trong giai đoạn chống chiến tranh xâm lược cục bộ, xây dựng cho toàn dân có quyết tâm đánh Mỹ và thắng Mỹ, phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng, truyền thống bất khuất, chống ngoại xâm của dân tộc. Hai là, nội dung tuyên truyền, vận động luôn bám sát tình hình và nhiệm vụ chính trị, hình thức tập hợp linh hoạt; đã động viên, tổ chức được đông đảo các tầng lớp nhân dân trong vùng giải phóng và căn cứ, trong các vùng địch kiểm soát và ngay cả ở đô thị thành lực lượng hùng hậu thực hiện các nhiệm vụ công tác lớn của Đảng như đấu tranh võ trang, đấu tranh chính trị, binh vận, sản xuất và bảo vệ sản xuất, đóng góp sức người, sức của cho tiền tuyến, chăm lo đời sống quần chúng và bồi dưỡng sức dân, tạo nên một sức mạnh tổng hợp và thế tấn công toàn diện của chiến tranh nhân dân. Ba là, đã củng cố và phát triển các đoàn thể, tăng cường khối đoàn kết dân tộc thành một mặt trận ngày càng rộng rãi và vững chắc trên cơ sở liên minh công nông, không ngừng nâng cao uy tín và mở rộng ảnh hưởng của mặt trận ở trong nước và trên thế giới (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.11 (1966-1967), tr.1053-1054)
Trước sự chuyển biến mau lẹ của tình hình cách mạng miền Nam, ngày 27-12-1967, Thường vụ Trung ương Cục miền Nam ban hành Nghị quyết “Về tăng cường lãnh đạo công tác tuyên huấn theo kịp với yêu cầu nhiệm vụ cách mạng hiện nay”. Nghị quyết đề ra 4 yêu cầu: 1) Xây dựng quyết tâm chiến đấu kiên cường, phát huy khí thế tấn công mãnh liệt, dồn dập, liên tục, quyết tâm giành thắng lợi to lớn nhất, kiên quyết khắc phục mọi biểu hiện của tư tưởng hữu khuynh co thủ chần chừ, ngại khó khăn gian khổ, ngại ác liệt, ngại hy sinh trong cuộc đấu quyết liệt với quân thù; 2) Xây dựng một lập trường chiến đấu thật kiên định, nắm chắc quan điểm bạo lực cách mạng, khắc phục mọi tư tưởng cá nhân chủ nghĩa, mơ hồ về địch, ảo tưởng hòa bình, cầu an hưởng lạc, thắng thỏa mãn, khó nản lòng, tê liệt ý chí chiến đấu, ảo tưởng thắng lợi dễ dàng; 3) Xây dựng lòng tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng, vào sức mạnh vô địch của quần chúng, vào thắng lợi cuối cùng, khắc phục mọi hiện tượng hoài nghi, thiếu nhiệt tình cách mạng, thiếu tin tưởng quần chúng, đả phá mọi phương pháp tư tưởng lệch lạc trong đánh giá địch ta, nhất là trong những tình huống phức tạp; 4) Xây dựng ý thức đoàn kết và tinh thần trách nhiệm cao trong cán bộ đảng viên và quần chúng đối với sự nghiệp đánh Mỹ cứu nước, tinh thần triệt để chấp hành các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, triệt để chấp hành các công tác cách mạng mà tập thể đã phân công, khắc phục mọi hiện tượng tự do, tùy tiện, tản mạn, cục bộ địa phương, thiếu đoàn kết hiệp đồng, thiếu ý thức tổ chức và kỷ luật (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.11 (1966-1967), tr.1084-1085).
Ngày 28-12-1967, Bộ Chính trị Trung ương Đảng họp và hạ quyết tâm chuyển cuộc chiến tranh cách mạng miền Nam sang một thời kỳ mới - thời kỳ giành thắng lợi quyết định. Tháng 1-1968, HNTƯ 14 thông qua Nghị quyết yêu cầu: “nhiệm vụ trọng đại và cấp bách của ta trong thời kỳ mới là động viên những nỗ lực lớn nhất của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta ở cả hai miền, đưa cuộc chiến tranh cách mạng của ta lên bước phát triển cao nhất, dùng phương pháp tổng công kích và tổng khởi nghĩa để giành thắng lợi quyết định” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2004, T. 29, tr. 50).
Sau 7 ngày tổng tiến công và nổi dậy, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quân và dân miền Nam đã mở một cuộc tấn công lớn trên khắp các chiến trường, trên cả 3 vùng chiến lược, kết hợp 3 mũi giáp công, đã đánh đồng loạt các thành phố lớn, các thị xã, thị trấn, các chi khu tiểu khu, các căn cứ quân sự lớn nhỏ của Mỹ và chính quyền Sài Gòn, giành được thắng lợi quan trọng. Ngày 6-2-1968, Thường vụ Trung ương Cục miền Nam và Quân ủy Miền ra Nghị quyết “thừa thắng xông lên, liên tục tấn công địch, kiên quyết giành thắng lợi cuối cùng”, trong đó yêu cầu: “Tăng cường công tác chính trị tư tưởng trong toàn Đảng, toàn quân, toàn dân, xây dựng một quyết tâm mới, mạnh và vững chắc gấp bội phần so với trước, động viên một sự cố gắng phi thường, chỉ có vươn lên xốc tới liên tục tấn công địch kiên trì vượt mọi gian lao nguy hiểm …để giành lấy thắng lợi cuối cùng… vừa tác chiến vừa tiến hành một đợt giáo dục chính trị thật nhanh gọn trong toàn Đảng, toàn quân, toàn dân,… tuyên truyền thật sâu rộng những thành tích to lớn của quân dân ta trong 7 ngày qua,… xây dựng quyết tâm thật mạnh thật vững, chống tư tưởng bồng bột nhất thời, chống tư tưởng co thủ dưới những hình thái mới như e dè chờ đợi, sợ địch phản kích, ỷ lại nơi khác... làm cho khí thế quần chúng luôn luôn sục sôi cách mạng, tin tưởng sâu sắc vào thắng lợi cuối cùng (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.12 (1968), tr. 97).
Trước tình hình địch đang ra sức cứu vãn tình cảnh cô lập thất thế bằng cách tập hợp lực lượng chính trị phản động với mặt trận quốc gia chống cộng, đẩy mạnh tuyên truyền tác động chiến tranh tâm lý hòng gây hoang mang trong một số bộ phận quần chúng, tháng 3-1968, Hội nghị Trung ương Cục (mở rộng) lần thứ VI thông qua Nghị quyết số 01/NQNT, trong đó chủ trương: phát động phong trào binh biến khởi nghĩa trong quân ngụy nhằm thực hiện một cách rộng rãi khẩu hiệu công nông binh liên hiệp lật đổ ngụy quyền, đánh Mỹ cứu nước. Nghị quyết nhấn mạnh, phải tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục ý thức dân tộc, ý thức giai cấp và tinh thần chống Mỹ trong binh sĩ, sĩ quan và cảnh sát; đồng thời cần tuyên truyền rộng rãi những lời tuyên bố hoặc kêu gọi của các sĩ quan và binh sĩ làm binh biến, ly khai bọn cầm đầu ngụy quân, ngụy quyền... Tăng cường công tác tuyên truyền và phát động phong trào phản chiến không ra trận, đòi hồi hương, không can thiệp vào nội bộ của người Việt Nam, góp phần làm cho quân Mỹ và chư hầu bị tê liệt hơn nữa về tinh thần và sức chiến đấu (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.12 (1968), tr. 283-284).
Nghị quyết nhận định công tác chính trị tư tưởng trong giai đoạn tổng công kích, tổng khởi nghĩa có vị trí đặc biệt quan trọng. Do vậy, nhiệm vụ sắp tới là phát huy cao độ chủ nghĩa anh hùng cách mạng và truyền thống kiên cường bất khuất của dân tộc và làm cho toàn Đảng, toàn quân, toàn dân nhận rõ thắng lợi to lớn toàn diện vừa qua, thời cơ hết sức thuận lợi hiện nay, đẩy mạnh tuyên truyền nhằm đập tan mọi luận điệu tuyên truyền xuyên tạc và chiến tranh tâm lý của địch, củng cố lòng tin tưởng tuyệt đối vào đường lối, chủ trương và quyết tâm chiến lược sáng suốt của Đảng, tin tưởng vào thắng lợi cuối cùng của cách mạng; nâng cao khí thế cách mạng sôi sục và quyết tâm sắt đá của quần chúng, kiên quyết đạp bằng mọi hy sinh gian khổ, vượt qua mọi thử thách khó khăn, xốc tới liên tục tấn công và liên tục nổi dậy đưa tổng công kích tổng khởi nghĩa đến toàn thắng (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.12 (1968), tr.288). Đồng thời, Trung ương Cục miền Nam chủ trương: 1) tiến hành một cuộc phát động chính trị sâu rộng trong quần chúng bằng nhiều hình thức (tuyên truyền cổ động, báo chí, đài phát thanh, văn nghệ...) nhằm nâng cao giác ngộ dân tộc và giác ngộ giai cấp cho quần chúng, tạo khí thế cách mạng sôi sục trong quần chúng; 2) Tấn công địch trên lĩnh vực chính trị tư tưởng một cách liên tục, kiên quyết và có hệ thống; 3) Triển khai tuyên huấn, đặc biệt là tuyên truyền thông tin báo chí, văn nghệ, giáo dục, điện ảnh, nhằm phục vụ tốt hơn nữa cho các cuộc chiến đấu có tính cách quyết định giữa ta và địch hiện nay; 4) Về huấn học, ngoài việc hướng dẫn đảng viên, cán bộ học tập nghị quyết, cần tổ chức những cuộc tập huấn ngắn ngày, luân lưu bồi dưỡng cho cán bộ từng cấp về từng chuyên đề phục vụ công tác trước mắt như chính quyền, dân vận, kinh tài, tuyên truyền...; đồng thời tích cực chuẩn bị chương trình và nội dung cho các trường lớp nhằm bồi dưỡng và đào tạo cán bộ theo yêu cầu và nhiệm vụ của giai đoạn mới (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.12 (1968), tr.290-291).
Phát huy thắng lợi to lớn và toàn diện trong đợt Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, đêm 4 rạng ngày 5-5-1968, quân, dân miền Nam mở đợt tiến công và nổi dậy thứ 2 trong toàn miền, đánh vào nhiều thành phố, thị xã, thị trấn và căn cứ của địch. Trước tình hình đó, Trung ương Cục miền Nam chủ trương: tăng cường công tác chính trị tư tưởng, tuyên truyền động viên liên tục, trước mắt phải làm tốt đợt giáo dục học tập, quán triệt thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh, thư của Trung ương Cục và kết hợp với nghiên cứu Nghị quyết Hội nghị Thường vụ Trung ương Cục. Các cấp quán triệt sâu sắc hơn nữa mục đích ý nghĩa và tầm quan trọng của đợt tấn công hiện nay, làm cho mọi người nhận rõ thắng lợi ngày càng lớn của quân dân ta, nhận rõ tinh thần khẩn trương, liên tục chiến đấu, đồng thời cũng thấy rõ tính chất ác liệt và khó khăn gian khổ của cuộc chiến đấu đang diễn ra, củng cố quyết tâm, nắm vững thời cơ, phát huy tinh thần tích cực chủ động và liên tục đánh địch giành thắng lợi lớn nhất (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.12 (1968), tr. 400).
Đối với công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị trong Đảng, ngày 19-7-1968, trong Dự thảo Nghị quyết “Về công tác xây dựng Đảng, Đoàn, kiện toàn tổ chức lề lối lãnh đạo, chỉ đạo”, Trung ương Cục miền Nam nhận định: Trình độ chính trị chung của đảng viên còn yếu, chưa thật sự hiểu rõ chủ trương, đường lối của Đảng, cụ thể là chưa hiểu rõ tính chất, nội dung, nhiệm vụ của giai đoạn Tổng công kích, tổng khởi nghĩa, nhất là ở những nơi gặp nhiều khó khăn như đô thị và vùng ven. Trình độ lãnh đạo của chi bộ còn yếu, chưa nắm vững đường lối chánh sách của Đảng, lập trường giai cấp còn mơ hồ, chưa thông suốt những vấn đề cơ bản như phương châm hai chân ba mũi, chưa xác định nhiệm vụ cụ thể của địa phương (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.12 (1968), tr. 577-579). Sự chỉ đạo của các cấp ủy đảng thiếu chặt chẽ, liên tục, thiếu kiểm tra giúp đỡ, bồi dưỡng cán bộ tuyên huấn, thiếu kết hợp các ngành, các đoàn thể trong công tác tuyên huấn. Do vậy, Trung ương Cục miền Nam yêu cầu: Các cấp ủy phải tuyên truyền, giáo dục cán bộ, đảng viên, nắm vững đường lối phương châm chiến lược của Đảng (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.12 (1968), tr. 589).
Tháng 10-1968, Hội nghị lần thứ tám Trung ương Cục miền Nam ra Nghị quyết số 07/NQNT “Về nỗ lực vượt bực, kiên quyết tiến lên giành thắng lợi quyết định”. Nghị quyết nhấn mạnh: phát huy cao độ chủ nghĩa anh hùng cách mạng, tiếp tục quán triệt đường lối, phương châm và quyết tâm chiến lược của Đảng, củng cố lập trường chiến đấu kiên định và tư tưởng kiên quyết tấn công địch, nâng cao ý thức tổ chức và kỷ luật, xây dựng quyết tâm giành thắng lợi lớn nhất trong thời gian tới và sẵn sàng đánh thắng địch trong điều kiện chiến tranh kéo dài… (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.12 (1968), tr. 727-728). Đồng thời, yêu cầu phải: Tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy đối với công tác tuyên huấn, củng cố ban tuyên huấn các cấp. Các cấp ủy cần nhận rõ ý nghĩa quyết định của công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong Đảng và trong quần chúng để nắm vững lãnh đạo công tác này (Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.12 (1968), tr. 768-769).
Ngày 3-11-1968, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi đồng bào, chiến sĩ cả nước nâng cao tinh thần quyết chiến, quyết thắng, giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, tiến tới hòa bình, thống nhất Tổ quốc. Hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Cục miền Nam mở đợt tuyên truyền trong toàn Đảng, toàn quân, toàn dân lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhằm nâng cao tinh thần đoàn kết, ý chí chiến đấu và niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
2. 2. Một số nhận xét
Trong những năm 1965-1968, Trung ương Cục miền Nam đã đề ra nhiều chủ trương quan trọng nhằm tuyên truyền đường lối kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đến toàn thể đảng viên và quân, dân miền Nam, tạo ra một sự thống nhất cao độ về ý chí, quyết tâm quyết chiến, quyết thắng, kiên cường bám trụ, anh dũng chiến đấu trong toàn Đảng bộ và quân dân miền Nam; đồng thời thể hiện sự linh hoạt, sáng tạo, bản lĩnh của Trung ương Cục miền Nam. Có thể đánh giá qua các nội dung sau:
Một là, bám sát yêu cầu nhiệm vụ, chủ trương của Trung ương Đảng, trên cơ sở đặc điểm, tình hình của cách mạng miền Nam ở từng năm, cũng như phân tích những tồn tại, hạn chế của công tác tuyên truyền trong từng năm, Trung ương Cục miền Nam đã đề ra yêu cầu và nhiệm vụ cụ thể của cách mạng. Công tác tuyên truyền tập trung vào nhiệm vụ xây dựng khu giải phóng về mọi mặt, trong đó có nhiệm vụ xây dựng đoàn kết nông thôn, thực hiện tốt chính sách ruộng đất của Đảng. Trong năm 1965, hai Nghị quyết chuyên đề về công tác phụ vận và về công tác nông thôn do Thường vụ Trung ương Cục ban hành đã kịp thời đáp ứng chỉ đạo của Trung ương Đảng trong bối cảnh mới. Cuối năm 1967, nhằm đưa cuộc chiến tranh cách mạng lên bước phát triển cao nhất chuẩn bị cho tổng công kích và tổng khởi nghĩa, Trung ương Cục miền Nam tập trung tuyên tuyên truyền vào hướng đô thị, xây dựng quyết tâm, lập trường, lòng tin tưởng tuyệt đối, ý thức đoàn kết và tinh thần trách nhiệm cao trong cán bộ đảng viên và quần chúng đối với sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước. Chủ trương tuyên truyền động viên cho Mậu Thân năm 1968 đã được Trung ương Đảng, trực tiếp là Trung ương Cục miền Nam chuẩn bị từ khá sớm (cuối năm 1967) và xác định đây là “nhiệm vụ trọng đại và cấp bách” trong thời kỳ mới, nhằm động viên những nỗ lực lớn nhất của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ở cả hai miền.
Hai là, về lực lượng tuyên truyền, đối với địa bàn nông thôn, cơ sở, Trung ương Cục quan tâm gắn tuyên truyền về đường lối, nhiệm vụ kháng chiến với tăng cường vai trò lãnh đạo của chi bộ trong tổ chức thực hiện tốt đường lối giai cấp của Đảng ở nông thôn. Công tác dân vận gắn với vai trò của các tổ chức quần chúng nhân dân, từ đó mở rộng và huy động nhiều thành phần, lực lượng tham gia vào công tác tuyên truyền, vận động. Ngoài cán bộ, đảng viên, các đoàn thể công, nông, thanh niên, phụ nữ còn chú ý phát triển đội ngũ cán bộ tuyên truyền trong vùng dân tộc, tôn giáo, vùng yếu.
Ba là, nội dung tuyên truyền gắn với nâng cao niềm tin và ý chí cách mạng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân. Trung ương Cục miền Nam chủ trương dựa vào yêu cầu huấn luyện của các địa phương, soạn lại chương trình nội dung huấn luyện thống nhất cho các cấp tỉnh, huyện, xã; thực hiện đúng đường lối giai cấp của Đảng ở nông thôn.
Bốn là, phương thức tuyên truyền được phát triển đa dạng, với nhiều hình thức. Tác động của công tác tuyên truyền là rất lớn, đặc biệt là sức lan tỏa của những tấm gương chiến đấu anh dũng của tập thể và cá nhân đã góp phần phát huy mạnh mẽ chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong quần chúng. Các đội tuyên truyền xung phong, các đội xung kích văn nghệ được thành lập để phục vụ chiến sĩ, nhân dân vùng giải phóng. Nhiều hình thức (tuyên truyền cổ động, báo chí, đài phát thanh, văn nghệ...) được thực hiện; các ngành tuyên truyền thông tin báo chí, văn nghệ, giáo dục, điện ảnh được chú ý. Đặc biệt, Trung ương Cục miền Nam còn thường xuyên tổ chức kiểm điểm, khắc phục mọi biểu hiện sai lầm trở ngại, xây dựng quyết tâm chiến đấu và niêm tin chiến thắng cho cán bộ, chiến sĩ, nhân dân, biến quyết tâm thành hành động cách mạng, phấn đấu thực hiện tốt các chủ trương của Đảng trong mọi tình huống.
Công tác tuyên truyền đường lối kháng chiến của Trung ương Cục đã góp phần quan trọng vào những thắng lợi của cách mạng miền Nam. Tuy nhiên, trong quá trình tuyên truyền đường lối cách mạng, vẫn còn một số khuyết điểm, như: chưa tuyên truyền đầy đủ, kịp thời về tình hình địch, về phương châm đấu tranh “2 chân, 3 mũi giáp công” nhất là từ khi địch chuyển sang chiến tranh cục bộ; công tác tuyên truyền còn thiếu sắc bén, chưa triệt để trong chấp hành chính sách của Đảng; công tác tuyên truyền tại các vùng nông thôn và đô thị còn bị địch tạm chiếm chưa được đẩy mạnh; ý thức tự giác tham gia vào công tác tuyên huấn của cán bộ đảng viên và quần chúng chưa cao; trong tuyên truyền giáo dục cảnh giác cho quần chúng nhiều nơi chưa tốt. Một số cấp ủy còn coi nhẹ việc sơ kết, tổng kết công tác, nội dung thiếu sâu sắc….(Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2020, T.11 (1966-1967), tr. 1080-1081).
Nguyên nhân của những khuyết điểm nói trên là do một số các cấp ủy và cán bộ làm công tác tuyên truyền, tuyên huấn chưa quán triệt đầy đủ đường lối chủ trương của Trung ương Đảng và Trung ương Cục miền Nam về công tác tuyên truyền; chưa nhận thức đúng mức về vai trò của công tác tuyên truyền, chưa thấy hết ý nghĩa và tác dụng của thông tin tuyên truyền báo chí, huấn học, văn nghệ, giáo dục... Sự chỉ đạo của một số các cấp ủy đảng đối với công tác tuyên truyền, huấn luyện còn thiếu chặt chẽ, liên tục, thiếu kiểm tra giúp đỡ, bồi dưỡng cán bộ tuyên huấn, thiếu kết hợp giữa các ngành, các đoàn thể.
3. Kết luận
Trong những năm 1965-1968, trong bối cảnh đế quốc Mỹ tiến hành chiến lược “Chiến tranh cục bộ”, cuộc kháng chiến bước vào giai đoạn ác liệt, Trung ương Cục miền Nam đã lãnh đạo công tác tuyên truyền về đường lối kháng chiến có kết quả tốt. Công tác tuyên truyền đã từng bước giúp các đoàn thể quần chúng nhân dân, cán bộ, đảng viên nhận thức đúng đắn về tình hình và nhiệm vụ, đường lối, phương châm đấu tranh của Đảng, trên cơ sở đó xây dựng cho toàn Đảng, toàn quân, toàn dân tinh thần quyết đánh và quyết thắng Mỹ; không ngừng nâng cao trình độ giác ngộ về lợi ích dân tộc và giai cấp, phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong toàn Đảng, toàn quân, toàn dân, động viên đông đảo quần chúng tham gia phong trào đấu tranh vũ trang, chính trị và binh vận, tham gia phong trào sản xuất, bảo vệ sản xuất và phong trào đóng góp sức người, sức của cho cách mạng; góp phần tuyên truyền đoàn kết quốc tế và giáo dục ý thức quốc tế cho nhân dân; xây dựng, rèn luyện được đội ngũ cán bộ tuyên huấn ngày càng đông đảo và có năng lực công tác.
Dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng, trực tiếp là Trung ương Cục miền Nam, chủ trương tuyên truyền đường lối kháng chiến chống Mỹ, cứu nước giai đoạn 1965 - 1968 đã góp phần làm sáng tỏ và phát huy hiệu quả sức mạnh của chiến tranh nhân dân, không ngừng bồi dưỡng phẩm chất và đạo đức cách mạng của giai cấp vô sản cho cán bộ, đảng viên và nhân dân; uốn nắn những lệch lạc, khắc phục những hạn chế, khó khăn trong việc chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, tạo nên sức mạnh tổng hợp tích cực chuẩn bị và đáp ứng yêu cầu mới của cuộc kháng chiến.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Đảng Cộng sản Việt Nam (2004). Văn kiện Đảng Toàn tập. Nxb. Chính trị quốc gia. Hà Nội
Đảng Cộng sản Việt Nam (2012). Văn kiện Đảng về chống Mỹ, cứu nước, Nxb. Chính trị quốc gia. Hà Nội
Học viện Chính trị-Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh (2010). Lịch sử xứ ủy Nam Bộ và Trung ương Cục miền Nam (1954-1975). Nxb. Chính trị quốc gia. Hà Nội
Văn phòng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2020). Văn kiện Trung ương Cục miền Nam giai đoạn 1946-1975. Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật. Hà Nội.