Tóm tắt: Bài viết nhận diện và phản bác những luận điệu của các thế lực thù địch hòng hạ thấp, xuyên tạc sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh; khẳng định vị trí, tầm quan trọng của việc bảo vệ tư tưởng Hồ Chí Minh trước các âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch; phát huy vai trò của báo chí, truyền thông trên mặt trận đấu tranh bảo vệ sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới.
Từ khóa: Vai trò của báo chí; đấu tranh phản bác; sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh
Ngày nhận: 4-5-2026; ngày thẩm định, đánh giá: 22-5-2026; ngày duyệt đăng: 25-6-2026
1. Đặt vấn đề
Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định cùng với chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng của Đảng. Tư tưởng, đạo đức, phong cách của Hồ Chí Minh được toàn Đảng, toàn dân tôn vinh và học tập, làm theo. Ngày 15-5-2016, Bộ Chính trị khóa XII ban hành Chỉ thị số 05-CT/TW, nhấn mạnh yêu cầu “Tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” (Ban Chấp hành Trung ương, 15-5-2016). Nhưng các thế lực thù địch ra sức tập trung chống phá, xuyên tạc sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh trên nhiều diễn đàn, mạng xã hội với nhiều phương thức khác nhau. Do đó, việc nghiên cứu, nhận diện rõ sự chống phá của các thế lực thù địch, trên cơ sở đó đề xuất việc phát huy hiệu quả vai trò của báo chí - truyền thông, nhằm bảo vệ sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây là một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay.
Phương pháp nghiên cứu: Bài viết chủ yếu vận dụng các phương pháp phân tích tư liệu từ nhiều nguồn, văn bản, kết hợp với phương pháp so sánh để làm nổi bật và chứng minh các luận điểm được nêu trong bài viết. Đồng thời, vận dụng phương pháp nghiên cứu tiểu sử, phương pháp logic, đặt nhân vật trong bối cảnh lịch sử, trong logic phát triển của sự kiện, làm rõ các biểu hiện, tình huống mà các thế lực thù địch xuyên tạc; góp phần đấu tranh có hiệu quả, bảo vệ, khẳng định giá trị sự nghiệp và tư tưởng Hồ Chí Minh.
2. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
2.1. Nhận diện những luận điệu xuyên tạc sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh
Trong nhiều năm qua, các thế lực thù địch triệt để khai thác, sử dụng các công cụ truyền thông trên các nền tảng công nghệ để vu khống, bôi nhọ hình ảnh, hạ thấp uy tín của Hồ Chí Minh, xuyên tạc chủ trương của Đảng về Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh bằng nhiều phương tiện, nhiều hình thức như: các xuất bản phẩm, các trang thông tin, các kênh phát thanh, truyền hình có nội dung chống phá cách mạng. Đặc biệt, trong thời đại bùng nổ của công nghệ thông tin, nền tảng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo..., các hoạt động chống phá chủ yếu diễn ra trên các nền tảng mạng xã hội. Một số đối tượng sử dụng công nghệ chỉnh sửa, cắt ghép tài liệu, tranh ảnh, phim tư liệu… để ngụy tạo những câu chuyện bịa đặt, tuyên truyền những quan điểm chống phá cách mạng. Cách thức thường được sử dụng là “trộn lẫn’’, đan cài thật - giả để hạ thấp, bóp méo, xuyên tạc bản chất cách mạng, khoa học, sáng tạo, nhân văn của tư tưởng Hồ Chí Minh, bôi nhọ những giá trị đạo đức, tác phong, uy tín, sự nghiệp và hình ảnh của Người..., mục đích cuối cùng là nhằm “hạ bệ thần tượng”.
Nội dung, luận điệu chống phá của những đối tượng thù địch cho rằng: Tư tưởng Hồ Chí Minh chỉ là sự sao chép lý luận cộng sản, là sự áp đặt từ bên ngoài,… đã có từ lâu. Thậm chí từ năm 1992, đã có luận điệu cho rằng: “Không có tư tưởng Hồ Chí Minh”; “Tư tưởng Hồ Chí Minh chỉ là sự huyễn hoặc”. Một số cá nhân cố tình xuyên tạc, đưa ra chiêu bài “luận bàn” về “Những ảo tưởng về tư tưởng Hồ Chí Minh” hoặc “Đảng Cộng sản Việt Nam giương cao ngọn cờ tư tưởng Hồ Chí Minh, nhưng chỉ nói mà không làm”… với những nhận định, lập luận bằng tư duy suy luận chủ quan, vô căn cứ và thiếu khoa học.
Năm 2008, “học giả” Hồ Tuấn Hùng xuất bản cuốn sách Hồ Chí Minh sinh bình khảo tại Đài Loan. Dù công luận đã đánh giá đây là “một câu chuyện tầm phào”, “sản phẩm của một trí tưởng tượng tồi” nhưng đầu năm 2013 cuốn sách được dịch ra tiếng Việt với tên “Tìm hiểu về cuộc đời của Hồ Chí Minh”, đăng trên trang điện tử “Đối thoại” (Nguyễn Thanh Tú, 13-5-2024). Nhiều trang mạng “dựa hơi” sách của Hồ Tuấn Hùng bịa đặt thêm nhiều chi tiết để xuyên tạc rằng Hồ Chí Minh không phải là Nguyễn Ái Quốc.
Những kẻ muốn hạ uy tín của Hồ Chí Minh dựng lên những câu chuyện không có thật về cuộc đời của Người, gây nghi ngờ, hoang mang trong dư luận. Một số luận điểm sai trái từ hải ngoại cho rằng: Nguyễn Tất Thành không được học hành đầy đủ, không có bằng cấp, không đủ kiến thức và Pháp văn, mang nhiều bất mãn cá nhân và chỉ đóng vai trò không đáng kể trong Hội những người An Nam yêu nước tại Paris trong việc đưa ra Yêu sách của nhân dân An Nam (6-1919), trong báo Le Paria (Người cùng khổ)... Điều này được những kẻ phản động hùa vào cổ súy, bất chấp những tư liệu lịch sử xác thực từ cơ quan lưu trữ Pháp.
Những luận điệu sai trái đó bị phủ nhận bởi chính sử gia Pháp Daniel Hémery, khi ông viết về việc học tập của Hồ Chí Minh: “Hồ Chí Minh không hoàn thành trọn vẹn một chương trình giáo dục nào, ông cũng không tiếp nhận đầy đủ một nền tri thức hiện đại cũng như nền nho học cổ truyền mà đứng giữa hai nền văn hóa đó. Ông là một người tự học đầy tài năng, là hình mẫu của giới trí thức không bằng cấp, sẽ giữ vai trò quyết định trong phong trào cách mạng” (D. Hémery, 1990, tr.33). Nhận xét này là sự phản bác khách quan những điều xuyên tạc về học vấn của Nguyễn Ái Quốc.
Có luận điệu thù địch xuyên tạc tác phẩm Ngục trung nhật ký của Hồ Chí Minh khi cho rằng tác phẩm có “lai lịch bất minh” và tuyên bố: Cần xem xét lại tác giả của tập thơ này. Họ cho rằng “Hồ Chí Minh không đủ kiến thức Hán văn để viết nên một tập thơ như Ngục trung nhật ký”; tác giả Ngục trung nhật ký nhất định phải là một người Trung Hoa “chứ không phải Hồ Chí Minh là người Việt Nam”. Những lập luận ngô nghê đó chỉ cố chứng minh “Hồ Chí Minh không biết làm thơ, cũng chẳng phải là nhà văn học, văn hóa gì” nhằm phủ nhận quyết định vinh danh Hồ Chí Minh là Nhà văn hóa kiệt xuất của UNESCO. Những luận điệu xuyên tạc đó không mới và đến nay có nhiều nguồn tư liệu đã chỉ ra sự phi lý của những lập luận mang chủ đích xấu đó.
Hiện nay, trên các trang mạng xã hội, có những kẻ mượn danh “nhà nghiên cứu”, lợi dụng diễn đàn, đưa ra những “rác phẩm” với dụng ý xấu, cố tình xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ sự nghiệp, tầm thường hóa tư tưởng Hồ Chí Minh. Họ thường dùng cách trích dẫn văn bản không đầy đủ, tách rời văn bản, lời nói của Người khỏi bối cảnh, địa danh lịch sử và sự kiện liên quan, bỏ qua tính khách quan và toàn diện của nghiên cứu lịch sử.
Mặt khác, bảo vệ sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh, báo chí - truyền thông cũng cần tránh lối ca tụng quá mức hoặc tô vẽ những điều không có thật. Bởi điều này trái với tinh thần, phong cách giản dị, khiêm tốn của Hồ Chí Minh và tạo cớ cho các thế lực thù địch lợi dụng, phản tác dụng tuyên truyền, gây hại rất lớn, nhất là nhiều người trong giới trẻ chưa có đủ dữ liệu lịch sử và bản lĩnh để chọn lọc thông tin trên không gian số.
Nhiệm vụ của toàn Đảng, của các cán bộ, đảng viên, đặc biệt là của báo chí cách mạng là phản bác những luận điệu đó, soi chiếu từ những tư liệu, di sản Hồ Chí Minh, để khẳng định những luận điểm cách mạng độc lập, sáng tạo của Nguyễn Ái Quốc về con đường cách mạng Việt Nam; tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo, xuất phát từ thực tế đất nước khi lựa chọn con đường xây dựng đất nước đi lên CNXH “bởi vì nước ta có những đặc điểm riêng của ta” (Hồ Chí Minh, 2011b, tr.97).
2.2. Phát huy vai trò của báo chí - truyền thông trong đấu tranh bảo vệ sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh
Ngày 22-10-2018, Bộ Chính trị khóa XII ban hành Nghị quyết số 35-NQ/TW về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”. Bảo vệ sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; nhận diện, đấu tranh phản bác những thủ đoạn xuyên tạc của các thế lực thù địch là trách nhiệm của những người làm báo và hệ thống báo chí cách mạng nói chung.
Trong quá trình triển khai thực hiện Nghị quyết 35 của Bộ Chính trị, năm 2021, từ sáng kiến của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đã được phát động. Đây là cuộc sinh hoạt chính trị rộng rãi nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và nhân dân đối với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Cuộc thi ở cấp Trung ương được tổ chức định kỳ hằng năm dưới sự chỉ đạo của Ban Chỉ đạo 35 Trung ương, đến nay đã có 5 lần trao giải. Cuộc thi nêu bật mục đích nâng cao nhận thức về ý nghĩa của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Nhiệm vụ của cuộc thi là nhằm phát hiện, bồi dưỡng và huy động lực lượng tham gia đấu tranh phản bác các luận điệu xuyên tạc, thù địch. Nội dung các bài dự thi thường tập trung vào các nhóm chủ đề lớn: Kiên định, bảo vệ, bổ sung và phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới; đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên các lĩnh vực của đời sống xã hội (kinh tế, chính trị, văn hóa, dân tộc, tôn giáo, nhân quyền...). Nhóm bài nêu vấn đề đổi mới nội dung, phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng gắn với công tác chính trị, tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số và không gian mạng chính là nội dung “nóng”, có tính thời sự của báo chí cách mạng hiện nay, đặc biệt dành cho những “người trong nghề” vì tính nghiệp vụ chuyên sâu.
Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng mang nhiều ưu điểm vượt trội so với các cuộc thi khác về mặt xã hội và lý luận, song vẫn tồn tại một số hạn chế cần khắc phục: Chất lượng bài thi chưa đồng đều ở các cấp; đề tài trùng lặp, thiếu sự tìm tòi cái mới, cách thể hiện cũng không mới; văn phong, lối viết còn thiếu các dẫn chứng thực tế sinh động để thuyết phục người đọc. Việc lan tỏa nội dung những bài viết chính luận có chất lượng tốt, được trao giải trong các cuộc thi bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thực tiễn xã hội còn hạn hẹp, dẫn đến hiệu quả định hướng và giáo dục của những bài dạng này còn nhiều hạn chế. Nhiều tác phẩm xuất sắc chưa được đầu tư khai thác, số hóa hiệu quả để truyền thông rộng rãi trên nhiều nền tảng, mạng xã hội.
Mặt khác, các cơ quan chức năng không thể sao lãng việc nghiên cứu, nhận diện âm mưu, thủ đoạn, hành động của các thế lực phản động, thù địch để chủ động phát hiện và dự báo sớm những diễn biến phát triển của tình hình, chủ động xây dựng và thực hiện các chương trình, phương án đấu tranh trên tất cả các hướng, các mũi tấn công, không để xảy ra tình trạng bị động đối phó với những thông tin sai lệch, vu khống. Công tác phát hiện âm mưu, cập nhật hoạt động, nội dung chống phá của các thế lực thù địch để từ đó kịp thời đề ra các biện pháp đấu tranh phù hợp và hiệu quả có vai trò rất quan trọng trước khi tiến hành các hoạt động đấu tranh với các tình huống cụ thể.
Trên mặt trận đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, các báo “tuyến đầu” như Nhân Dân, Quân đội nhân dân, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, Đại đoàn kết, Hà Nội mới, Sài Gòn giải phóng, đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), đài Truyền hình Việt Nam (VTV); các tạp chí chuyên ngành: Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Lịch sử Đảng, Tạp chí Nghiên cứu Hồ Chí Minh,... đã đăng nhiều bài lý luận, nhiều chuyên luận nghiên cứu Tư tưởng Hồ Chí Minh, nhiều bài phản ánh thực tiễn về học tập, làm theo tấm gương đạo đức, tác phong Hồ Chí Minh. Vai trò tích cực đó cần tiếp tục được phát huy. Hệ thống báo chí - truyền thông của Đảng cần tiếp tục triển khai các giải pháp về tổ chức, lực lượng cả về nội dung và hình thức, phương tiện truyền tải để nâng cao hiệu quả đấu tranh, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ tư tưởng Hồ Chí Minh, chống các quan điểm sai trái, thù địch.
Về mặt nội dung, các bài viết trên báo in, báo điện tử, các chương trình của báo nói, báo hình cần nêu và chứng minh thuyết phục các luận điểm bảo vệ tư tưởng và hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh có tính lý luận sắc sảo, có tính chiến đấu cao, có cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc. Đồng thời, để tăng tính thuyết phục, nội dung thông tin cần được truyền tải bằng văn phong mềm mại, ngôn ngữ sinh động và hình ảnh chân thực.
Về mặt loại hình, phương thức tuyên truyền, cần đa dạng hóa và thống nhất phối, kết hợp các loại hình báo chí đa phương tiện và mạng xã hội để bám sát các luồng thông tin, kịp thời cung cấp thông tin chính xác, giải tỏa dư luận xấu. Trong thời đại Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, với sự trợ giúp của trí tuệ nhân tạo, các tác giả, các tòa soạn có thể sáng tạo phát triển những ý tưởng thể hiện mới cho nội dung những sản phẩm báo chí bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ tư tưởng Hồ Chí Minh trở nên sinh động, hấp dẫn, dễ cảm nhận, dễ tiếp thu.
Về nguồn nhân lực, cần tuyển chọn, bồi dưỡng nâng cao phẩm chất cho những người làm báo mảng chính trị - nội chính có bản lĩnh chính trị vững, có trình độ lý luận cao, có khả năng luận chiến thuyết phục và có dũng khí đấu tranh. Bên cạnh lựa chọn, bồi dưỡng phẩm chất cho đội ngũ những người làm báo chính trị là rèn luyện kỹ năng công nghệ để có thể dễ dàng ứng biến trên các “mặt trận” khác nhau. Cùng với xây dựng đội ngũ người làm báo chuyên nghiệp bảo vệ sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh phải xây dựng được đội ngũ cộng tác viên chặt chẽ, nòng cốt là các chuyên gia nghiên cứu về Hồ Chí Minh trên từng lĩnh vực chuyên sâu để có thể kịp thời thẩm định thông tin nhiễu loạn và đưa ra các luận điểm phản bác bằng những luận chứng, luận cứ vững chắc, có tính khoa học và logic chặt chẽ không thể bác bỏ.
Bên cạnh chủ đề “chống”, cần phải chú trọng chủ đề “xây”. Thông tin báo chí phải kết hợp tốt giữa hai mặt biện chứng của vấn đề “xây” và “chống” - “lấy cái đẹp để dẹp cái xấu”, lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực. Báo chí - truyền thông cần tích cực biểu dương những nhân tố mới, những điển hình tốt trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh với hiệu ứng lan tỏa, tạo dư luận xã hội lành mạnh về việc học tập tư tưởng và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Ở cấp quốc gia, cuộc thi viết/tác phẩm báo chí về đề tài “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” do Ban Tuyên giáo Trung ương (nay là Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương), Báo Nhân Dân và Tạp chí Cộng sản phối hợp tổ chức. Đối tượng dự thi là người làm báo chuyên nghiệp và tất cả công dân Việt Nam có bài viết, phóng sự phản ánh gương điển hình tiên tiến. Giải được trao định kỳ hai năm một lần, đến nay đã qua lần thứ 8, lần trao giải gần nhất là ngày 19-5-2025. Dành cho đối tượng học sinh, sinh viên và thanh niên có cuộc thi trực tuyến “Tuổi trẻ học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. Cuộc thi do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tổ chức hằng năm, nhằm thực hiện Chỉ thị 05 - CT/TW, ngày 15-5-2016 của Bộ Chính trị, đến năm 2025 là lần trao giải thứ 11.
Để khắc phục những hạn chế, phát huy hiệu quả của báo chí - truyền thông trên mặt trận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng nói chung, bảo vệ sự nghiệp, tư tưởng Hồ chí Minh nói riêng, cần thấu triệt quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh với “cán bộ làm báo”: “Báo chí của chúng ta không phải để cho một số ít người xem, mà để phục vụ nhân dân, để tuyên truyền giải thích đường lối, chính sách của Đảng và Chính phủ, cho nên phải có tính chất quần chúng và tinh thần chiến đấu” (Hồ Chí Minh, 2011c, tr.167). Nhà báo phải phản ánh trung thực hiện thực xã hội, phải đáp ứng rất cao yêu cầu bám sát thực tế để phản ánh đúng thực tiễn cuộc sống - “Cứ ngồi trong phòng giấy mà viết thì không thể viết thiết thực” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr.103). Đồng thời, khai thác những lợi thế của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong ứng dụng truyền thông trên các nền tảng, mạng xã hội những nội dung tuyên truyền, bảo vệ sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh.
3. Kết luận
Trong kỷ nguyên phát triển mới, cùng với xu thế của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trước sự gia tăng hoạt động chống phá, xuyên tạc về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh, báo chí - truyền thông cần phát huy mạnh mẽ vai trò xung kích trên mặt trận này. Việc bảo vệ sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh cũng cần những biện pháp hiệu quả, cần những thông tin mới và kịp thời, cần phân tích khoa học thấu đáo, sắc bén, khi các nội dung chống phá, xuyên tạc, bịa đặt và thủ đoạn lan truyền cũng càng ngày phát triển đa dạng và tinh vi. Hệ thống báo chí - truyền thông của nền báo chí cách mạng Việt Nam cần nhận thức rõ vai trò, trách nhiệm tiên phong, định hướng của mình trong cuộc đấu tranh bảo vệ sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, huy động các nguồn lực cả về đội ngũ những người làm báo, tối ưu hóa các phương pháp, phương tiện để nỗ lực thực hiện nhiệm vụ với trách nhiệm cao nhất.
Tài liệu tham khảo
Ban Chấp hành Trung ương. (15-5-2016). Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị về việc đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Van-hoa-Xa-hoi/Chi-thi-05-CT-TW-day-manh-hoc-tap-lam-theo-tu-tuong-dao-duc-phong-cach-Ho-Chi-Minh-2016-312314.aspx
D.Hémery. (1990). Ho Chi Minh, De l’Indochine au Viet Nam. Descouvertes Gallimard.
Hồ Chí Minh. (2011a). Toàn tập. Tập 6. Nxb Chính trị quốc gia
Hồ Chí Minh. (2011b). Toàn tập. Tập 11. Nxb Chính trị quốc gia
Hồ Chí Minh (2011c). Toàn tập. Tập 12. Nxb Chính trị quốc gia
Nguyễn Thanh Tú. (13-5-2024). Bóc mẽ thủ đoạn xuyên tạc tên tuổi Hồ Chí Minh, https://www.qdnd.vn/phong-chong-dien-bien-hoa-binh/boc-me-thu-doan-xuyen-tac-ten-tuoi-ho-chi-minh-776616.