Tóm tắt: Công tác tư tưởng là nội dung và phương thức lãnh đạo quan trọng của Đảng Cộng sản Việt Nam, tạo cơ sở chính trị - tư tưởng để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ cách mạng trong từng thời kỳ. Bước vào kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, công tác tư tưởng của Đảng nói chung và của đảng bộ xã/phường/đặc khu (gọi chung là đảng bộ cấp xã) nói riêng có nhiều thuận lợi nhưng cũng gặp không ít khó khăn, thách thức. Bài viết làm rõ vai trò, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp tăng cường công tác tư tưởng của đảng bộ cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp và chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay.

Từ khóa: Công tác tư tưởng; đảng bộ cấp xã; kỷ nguyên phát triển mới
Ngày nhận: 10-8-2026; Ngày thẩm định, đánh giá: 15-8-2026; Ngày duyệt đăng: 28-8-2026

STRENGTHENING THE IDEOLOGICAL WORK OF COMMUNE-LEVEL PARTY COMMITTEES IN THE NEWERA

Abstract: Ideological work is a crucial content and leadership method of the Communist Party of Vietnam, creating a political-ideological basis to successfully fulfill revolutionary tasks in each historical period. Entering the country's new era of development, the ideological work of the Party in general-and of commune/ward/special administrative zone Party committees (collectively referred to as commune-level Party committees) in particular—faces fundamental advantages alongside numerous difficulties and challenges. This article clarifies the role, assesses the current situation and proposes solutions to strengthen the ideological work of commune-level Party committees within the current two-tier local government model.
Keywords: ideological work; commune-level Party committees; new era

1. Đặt vấn đề
Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn nhất quán xác định công tác tư tưởng là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong công tác xây dựng Đảng, quyết định trực tiếp đến việc xây dựng, bồi đắp nền tảng chính trị, tinh thần, định hướng giá trị, củng cố niềm tin, khơi dậy tính tích cực chính trị của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Bước vào kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, công tác tư tưởng là nền tảng, “trục xuyên suốt” bảo đảm sự thống nhất ý chí và hành động, thúc đẩy sự phát triển đất nước nhanh và bền vững. Quy định số 19-QĐ/TW, ngày 8-4-2026 của Ban Chấp hành Trung ương “Về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng” nêu rõ yêu cầu “xây dựng, củng cố lập trường, bản lĩnh chính trị, niềm tin, ý chí, đạo đức cách mạng và sự thống nhất về nhận thức, hành động của cán bộ, đảng viên; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, định hướng dư luận xã hội, tạo sự đồng thuận trong Đảng và xã hội”; “bảo đảm vai trò đi trước, mở đường, dẫn dắt, chỉ đạo thực tiễn; tạo sự thống nhất trong Đảng, đồng thuận trong xã hội và niềm tin của Nhân dân nhằm hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước, nâng cao đời sống Nhân dân” (Ban Chấp hành Trung ương, 8-4-2026).
Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của đảng bộ, đảng ủy cấp xã được mở rộng và nâng cao hơn, trong đó có “Quyết định các chủ trương, nhiệm vụ, giải pháp đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác chính trị, tư tưởng” (Ban Bí thư, 9-6-2025), với địa bàn rộng hơn, quy mô dân cư lớn hơn so với trước. Đồng thời, bối cảnh chuyển đổi số làm thay đổi mạnh mẽ phương thức và không gian thực hiện công tác tư tưởng. Trong bối cảnh đó, công tác tư tưởng ở cấp xã phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức về nguồn lực, cơ sở hạ tầng, khả năng kết nối, tập hợp lực lượng, đòi hỏi sự chuyển đổi mạnh mẽ về cả năng lực quản trị lẫn phương thức vận hành để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Phương pháp nghiên cứu: Bài viết sử dụng cách tiếp cận định tính trong nghiên cứu, với phương pháp chính là phân tích và tổng hợp thông tin, tài liệu từ các nghị quyết, chỉ thị, quy định của Đảng về công tác tư tưởng. Số liệu được thu thập thứ cấp từ các thông tin đăng tải trên website chính thức của cơ quan, tổ chức, địa phương.


Hội thảo khoa học quốc gia “Chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số”, ngày 5-5-2026

2. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
2.1. Cơ sở lý luận về công tác tư tưởng của đảng bộ cấp xã
Theo lý luận Mác - Lênin, công tác tư tưởng là nội dung, phương thức lãnh đạo quan trọng của Đảng, gồm ba hoạt động cơ bản: sáng tạo hệ tư tưởng, truyền bá hệ tư tưởng, “vật chất hoá” hệ tư tưởng, tương ứng với đó là ba mặt công tác: công tác lý luận, công tác tuyên truyền và công tác cổ động (cũng có quan điểm kết hợp công tác tuyên truyền và công tác cổ động thành “công tác tuyên truyền, cổ động” do có sự tương đồng về nội dung, phương thức thực hiện). Cùng với quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, công tác tư tưởng của Đảng được phát triển, bổ sung “công tác văn hóa, văn nghệ”, “công tác nắm bắt, định hướng dư luận xã hội” và “công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch”.
Công tác tư tưởng là nội dung và phương thức lãnh đạo quan trọng của Đảng nói chung và từng cấp ủy, tổ chức đảng nói riêng. Điều này được khẳng định rõ trong văn kiện các kỳ Đại hội Đảng và nhiều nghị quyết, quy định quan trọng như: Nghị quyết số 16-NQ/TW, ngày 18-3-2002 “Về nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới” (Nghị quyết HNTƯ 5 khóa IX), Nghị quyết số 16-NQ/TW, ngày 1-8-2007 “Về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới” (Nghị quyết HNTƯ 5 khóa X), Nghị quyết số 35-NQ/TW, ngày 22-10-2018 của Bộ Chính trị khóa XII “Về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”,... Công tác tư tưởng góp phần quan trọng đưa các quan điểm, chủ trương của Đảng chuyển hóa thành nhận thức, niềm tin và hành động tự giác của tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên và nhân dân. Từ kết quả thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách, công tác tư tưởng lại tiếp tục tổng kết kinh nghiệm, đúc rút thành lý luận để chỉ đạo thực tiễn và hoàn thiện đường lối, chủ trương, chính sách. Do đó, công tác tư tưởng xuyên suốt quá trình ban hành, tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, theo phương châm “đi trước mở đường, đi cùng thực hiện, đi sau tổng kết”.
Quy định số 19-QĐ/TW, ngày 8-4-2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng “Về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng” là bước chuyển quan trọng trong tư duy lãnh đạo công tác tư tưởng của Đảng. Lần đầu tiên công tác chính trị, tư tưởng được đưa vào hệ thống quản trị rõ ràng, có tiêu chí và lượng hóa cụ thể. Đổi mới phương thức công tác tư tưởng từ một chiều sang đa chiều, tương tác hai chiều với người dân và cán bộ trên cơ sở ứng dụng công nghệ; từ học tập sang thực hành, gắn việc học tập lý luận với hành động thực tế, tháo gỡ điểm nghẽn và thúc đẩy tinh thần dám nghĩ, dám làm của cán bộ, đảng viên. Chủ động từ sớm từ xa, dự báo, nắm bắt và xử lý các vấn đề tư tưởng ngay từ cơ sở, từ khi mới phát sinh.
Công tác tư tưởng của đảng bộ cấp xã là tổng thể các hoạt động của cấp ủy, tổ chức đảng các cấp và toàn thể đảng viên của đảng bộ cấp xã nhằm xây dựng, củng cố nhận thức chính trị, lập trường chính trị, niềm tin chính trị, đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, tạo sự thống nhất trong toàn đảng bộ và hệ thống chính trị, sự đồng thuận của nhân dân trong xã, chuyển từ nhận thức thành hành động để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị của địa phương. Nội dung công tác tư tưởng của đảng bộ cấp xã gồm: (1) Xác định phương hướng, nhiệm vụ, giải pháp công tác tư tưởng; (2) Tổ chức thực hiện nhiệm vụ công tác tư tưởng; (3) Xây dựng tổ chức, cán bộ, chuẩn bị các điều kiện bảo đảm thực hiện công tác tư tưởng; (4) Phối hợp với chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức, cá nhân thực hiện công tác tư tưởng; (5) Sơ kết, tổng kết, kiểm tra, giám sát việc thực hiện công tác tư tưởng. Phương thức công tác tư tưởng của cấp ủy, tổ chức đảng rất phong phú, mỗi hình thái công tác tư tưởng có những phương pháp, cách thức thực hiện cụ thể.
Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và chuyển đổi số mạnh mẽ, nhiệm vụ công tác tư tưởng của đảng bộ cấp xã - tổ chức đảng cấp trên trực tiếp của tổ chức cơ sở đảng càng trở nên quan trọng hơn. Đảng bộ cấp xã là cấp trực tiếp tiếp nhận, cụ thể hóa và triển khai toàn bộ nghị quyết, chủ trương của Trung ương và cấp tỉnh, đóng vai trò quyết định trong tổ chức thực hiện, bảo đảm đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đi vào cuộc sống. Đồng thời, cấp xã là cấp gần dân nhất, không chỉ tiếp nhận, truyền thụ, phản hồi mà còn là cấp chủ động dự báo, kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, khó khăn, vướng mắc của cán bộ, đảng viên và nhân dân để giải quyết từ sớm.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số tác động mạnh mẽ đến nội dung, phương thức công tác tư tưởng cũng như làm biến đổi chính bản thân không gian tư tưởng. Không gian số đang trở thành “không gian xã hội mới”, địa bàn quan trọng của đời sống chính trị - tư tưởng, nơi diễn ra các xung đột, dung hợp và định hình lại giá trị chính trị. Trên không gian số, mối quan hệ giữa chủ thể và đối tượng thông tin khó phân biệt hơn; thông tin không còn vận hành theo logic tuyến tính, một chiều mà theo mô hình phi tuyến, đa chiều. Ranh giới giữa thông tin đúng - sai, thật - giả, tích cực - tiêu cực trở nên khó phân biệt hơn, đòi hỏi công tác tư tưởng không thể chỉ truyền đạt thông tin, mà phải tổ chức được năng lực nhận thức, phản biện và tự vệ trước thông tin nhiễu loạn. Cần chuyển từ câu hỏi “tuyên truyền cái gì” sang câu hỏi “tuyên truyền bằng logic nhận thức nào, trên nền tảng công nghệ nào và để tạo ra năng lực tư tưởng gì”. Năng lực lãnh đạo chính trị - tư tưởng của đảng ủy cấp xã phải được nâng lên một bước quan trọng để phát huy tốt vai trò của công tác tư tưởng nhằm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị của địa phương.
2.2. Thực trạng công tác tư tưởng của đảng bộ cấp xã hiện nay
Kết quả đạt được
Thứ nhất, đảng ủy cấp xã cơ bản xác định rõ mục tiêu, phương hướng, nhiệm vụ và nội dung lãnh đạo công tác tư tưởng, thể hiện rõ trong nghị quyết, chương trình, kế hoạch công tác của cấp ủy, bám sát nhiệm vụ chính trị của địa phương, gắn với công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, giữ vững đoàn kết nội bộ, củng cố đồng thuận xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và xử lý kịp thời những vấn đề nảy sinh từ cơ sở. Hầu hết các đảng bộ cấp xã đã chủ động triển khai kịp thời các nghị quyết, chỉ thị của Trung ương và cấp ủy cấp trên đến cán bộ, đảng viên và nhân dân (Từ Thị Thoa, 17-7-2026). Đảng ủy cấp xã quan tâm lãnh đạo các tổ chức đảng trực thuộc và cán bộ đảng viên thực hiện công tác tư tưởng. Cấp ủy, người đứng đầu chính quyền thường xuyên tiếp xúc, đối thoại với người dân, kịp thời giải đáp khó khăn, vướng mắc, giải quyết kiến nghị; chủ động cung cấp thông tin chính thống, định hướng tư tưởng và dư luận xã hội. Công tác giáo dục chính trị tư tưởng được quan tâm, đưa vào nội dung sinh hoạt chi bộ định kỳ, sinh hoạt chuyên đề. Việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh được đẩy mạnh, với những chuyên đề sát hợp thực tiễn địa phương.
Thứ hai, nội dung, phương thức công tác tư tưởng được đổi mới. Đảng ủy cấp xã đã thường xuyên tổ chức các hội nghị trực tiếp/trực tuyến nghiên cứu, học tập, quán triệt các chỉ thị, nghị quyết của Trung ương, của tỉnh ủy/thành ủy; tổ chức các đợt sinh hoạt chính trị, tư tưởng, sinh hoạt chuyên đề công tác tư tưởng. Công tác tuyên truyền, cổ động có nhiều đổi mới về phương pháp, cách thức thực hiện; công tác giáo dục lịch sử, truyền thống được tăng cường. Các hoạt động văn hóa - văn nghệ ở cơ sở được triển khai đa dạng, phong phú, góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ở cấp xã có nhiều điểm mới, gia tăng tương tác trên không gian mạng và các nền tảng truyền thông mới, gắn với các vấn đề dư luận quan tâm như sắp xếp tổ chức bộ máy và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, dân tộc, tôn giáo, an sinh xã hội... Như tại tỉnh Cao Bằng, sau 1 năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp, toàn tỉnh đã tổ chức được 9.044 hội nghị với 235.790 lượt cán bộ, đảng viên tham gia, trong đó cấp cơ sở tổ chức 8.414 hội nghị với 193.643 lượt cán bộ, đảng viên tham gia (đạt 94,27%); tổ chức 4.950 buổi tuyên truyền, phổ biến trong nhân dân, với 381.134 lượt hội viên, đoàn viên, quần chúng tham gia (Vương Ninh, Thiên Hương, 8-6-2026).
Phương thức công tác tư tưởng được triển khai tương đối linh hoạt, sáng tạo như: qua bản tin nội bộ, trang thông tin điện tử; cổng thông tin điện tử, ứng dụng “Sổ tay đảng viên điện tử”, thông qua các buổi sinh hoạt chi bộ... Việc ứng dụng công nghệ thông tin, mạng xã hội trong tuyên truyền, nắm bắt dư luận xã hội bước đầu mang lại hiệu quả thiết thực.
Thứ ba, tổ chức lực lượng và điều kiện bảo đảm phục vụ công tác tư tưởng của Đảng ở cơ sở được quan tâm củng cố, bố trí; phối hợp thực hiện công tác tư tưởng giữa cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội ngày càng chặt chẽ; nhiều mô hình phối hợp được nhân rộng. Lực lượng thực hiện công tác tư tưởng ở cơ sở ngày càng được hoàn thiện; đội ngũ cộng tác viên dư luận xã hội được thành lập và củng cố; Ban công tác 35 cấp xã, Tổ cộng tác viên 35 cấp xã được thành lập và duy trì hoạt động ngay sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tổ chức tập huấn toàn quốc công tác tuyên giáo và dân vận cho cán bộ, công chức thực hiện nhiệm vụ này từ Trung ương đến cấp xã; qua tập huấn đã góp phần thống nhất nhận thức, nâng cao năng lực tham mưu và phương pháp tổ chức thực hiện nhiệm vụ.
Về điều kiện bảo đảm, đa số các đảng ủy xã quan tâm bố trí kinh phí, cơ sở vật chất và phương tiện kỹ thuật phục vụ công tác tư tưởng. Mỗi xã/phường có ít nhất 1 trang thông tin điện tử và fanpage (tích hợp các chương trình phát thanh, truyền hình ở cơ sở) để cung cấp thông tin chính thống cho người dân; hình thức tương tác trên ứng dụng zalo của thôn/tổ dân phố được quan tâm phát triển. Hệ thống thông tin cơ sở từng bước được củng cố, như tại tỉnh Lào Cai, hiện có 159 đài truyền thanh cấp xã với 4.600 cụm thu phát thanh, loa truyền thanh; trong đó có 70 đài truyền thanh vô tuyến FM và 89 đài truyền thanh ứng dụng công nghệ thông tin - viễn thông (Cổng thông tin điện tử tỉnh Lào Cai, 11-6-2026).
Một số hạn chế
Thứ nhất, nội dung, phương thức công tác tư tưởng ở cơ sở có nơi chậm đổi mới. Công tác giáo dục lý luận chính trị, quán triệt nghị quyết còn hình thức, chưa theo kịp tốc độ truyền tin và sự đa dạng thông tin trên không gian mạng. Chất lượng sinh hoạt chi bộ theo chuyên đề về chính trị, tư tưởng chưa sâu (Tỉnh ủy Ninh Bình, 12-5-2026). Việc cung cấp thông tin, định hướng tư tưởng cho cán bộ, đảng viên trước những vấn đề phức tạp, nhạy cảm chưa kịp thời, một bộ phận cán bộ, đảng viên bị dẫn dắt theo các trào lưu quá khích trên không gian mạng (cả ủng hộ lẫn phản đối một vấn đề cụ thể), phát sinh thành “điểm nóng” tư tưởng.
Công tác tuyên truyền, cổ động còn nặng về truyền đạt một chiều, thiếu sản phẩm tuyên truyền ngắn gọn, trực quan, phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ, văn hóa và khả năng tiếp nhận thông tin của nhân dân. Hệ thống trang thông tin điện tử cấp xã nhiều nơi còn đơn điệu, chủ yếu cung cấp thông tin, hoạt động của địa phương; fanpage chủ yếu chia sẻ lại bài đăng từ các trang của cấp tỉnh, thiếu sản phẩm chuyên sâu gắn với cấp xã; một số fanpage của cơ quan lập ra theo phong trào, ít tương tác. Công tác đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch có thời điểm chưa thực sự chủ động, thiếu sắc bén.
Thứ hai, tổ chức lực lượng và điều kiện bảo đảm thực hiện công tác tư tưởng của đảng bộ cấp xã còn bất cập. Về nhân sự, mặc dù nhiệm vụ tăng lên nhưng đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng tại cấp xã nhìn chung còn mỏng, thiếu kinh nghiệm thực tiễn và hạn chế về kỹ năng số, dẫn đến thiếu hụt nguồn lực. Theo quy định của Trung ương, Ban Xây dựng Đảng của đảng ủy cấp xã có chức năng tham mưu cho đảng ủy, Ban Thường vụ đảng ủy lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức các mặt công tác tư tưởng (Ban Bí thư, 9-6-2025) nhưng bộ phận trực tiếp tham mưu, thực hiện công tác tư tưởng còn mỏng (từ 3-5 đồng chí), thậm chí không ít cán bộ không có chuyên môn về công tác tư tưởng, công tác tuyên giáo, chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng nắm bắt dư luận, phương pháp thuyết phục, kỹ năng xử lý khủng hoảng truyền thông hoặc đấu tranh trên không gian mạng. Đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên phần lớn hoạt động kiêm nhiệm.
Điều kiện bảo đảm về cơ sở vật chất phục vụ công tác tư tưởng, nhất là vùng sâu, vùng xa còn bất cập. Như tại tỉnh Lào Cai, toàn tỉnh có 2.820/2.906 thôn, tổ dân phố được trang bị loa truyền thanh, nhưng chỉ có 1.420 thôn, tổ dân phố có cụm loa hoạt động ổn định; 1.480 thôn, tổ dân phố chưa có cụm loa hoặc cụm loa đã hư hỏng, hoạt động kém (Cổng thông tin điện tử tỉnh Lào Cai, 11-6-2026). Tỉnh Hà Tĩnh, qua khảo sát việc thực hiện công tác tư tưởng giai đoạn 2020-2025 của 30 xã tiêu biểu cho thấy chỉ 35% cán bộ thành thạo kỹ năng số; thiếu thiết bị, dữ liệu số để đấu tranh trên không gian mạng (Nguyễn Thị Lê Vinh, Nguyễn Khánh Linh, 2026).
Việc chuyển đổi từ mô hình chính quyền địa phương ba cấp sang hai cấp là một bước đột phá, đồng thời tạo ra áp lực lớn cho cấp cơ sở về bộ máy, nhân lực và hạ tầng số, trong đó “điểm nghẽn” chủ yếu nằm ở năng lực thực thi của lực lượng trực tiếp tham mưu, tổ chức công tác tư tưởng. Nếu bộ máy yếu, hạ tầng số thiếu và cán bộ quá tải thì các hình thức tuyên truyền hiện đại khó phát huy hiệu quả. Do đó, đòi hỏi một sự chuyển đổi mạnh mẽ về cả năng lực quản trị lẫn phương thức vận hành công tác tư tưởng của đảng ủy cấp xã trong bối cảnh mới.
2.3. Giải pháp tăng cường công tác tư tưởng của đảng bộ cấp xã trong kỷ nguyên mới
Thứ nhất, thống nhất nhận thức về vai trò, trách nhiệm thực hiện công tác tư tưởng của đảng bộ cấp xã. Khắc phục triệt để nhận thức cho rằng đây là nhiệm vụ riêng của cấp ủy hoặc lực lượng tuyên giáo mà phải nhận thức rõ đây là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị cơ sở, của từng tổ chức đảng và đảng viên, trước hết là cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, bảo đảm sự thống nhất trong nhận thức và hành động. Xác định rõ trách nhiệm của cấp ủy, đảng viên trong công tác tư tưởng, chuyển từ “thực hiện khi có điều kiện” sang nhiệm vụ thường xuyên, tự thân, đưa kết quả thực hiện công tác tư tưởng trở thành một tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tổ chức đảng và người đứng đầu cũng như lấy kết quả công tác chính trị, tư tưởng làm tiêu chí bắt buộc trong đánh giá cán bộ, tổ chức đảng (Ban Chấp hành Trung ương, 8-4-2026). Phát huy vai trò hạt nhân chính trị của chi bộ thôn, bản, tổ dân phố trong công tác tư tưởng.
Cần khắc phục quan niệm cho rằng công tác tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số đồng nghĩa với số hóa, kỹ thuật hóa. Điều này đúng ở những xã có hạ tầng công nghệ và trình độ tổ chức công tác tư tưởng còn hạn chế. Đa dạng hóa phương thức công tác tư tưởng kết hợp giữa “trực tiếp” và “trực tuyến”, nơi những cơ chế tương tác trực tiếp đóng vai trò chủ đạo, đồng thời sự hiện diện trên môi trường số là động lực quan trọng. Cần chuyển từ tư duy quản lý một chiều sang tư duy quản trị đa chủ thể, từ tư duy xử lý sự vụ sang tư duy dự báo, phòng ngừa từ sớm, từ xa; đo lường hiệu quả bằng các tiêu chí định lượng (thăm dò dư luận xã hội định kỳ, chỉ số hài lòng của người dân đối với sự lãnh đạo của cấp ủy), bằng sự chuyển biến trong phát triển kinh tế, giữ vững an ninh trật tự và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân.
Thứ hai, tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy cấp tỉnh và hướng dẫn nghiệp vụ của các cơ quan tham mưu giúp việc về công tác tư tưởng đối với đảng bộ cấp xã. Tiếp tục hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất từ tỉnh đến cơ sở; quan tâm bố trí các điều kiện cần thiết bảo đảm thực hiện công tác tư tưởng. Quan tâm thực hiện Đề án chuyển đổi số trong các cơ quan Đảng theo Quyết định số 204-QĐ/TW ngày 29-11-2024 của Ban Bí thư; bảo đảm sự thống nhất toàn hệ thống trong đầu tư hạ tầng số, tránh tình trạng phân mảnh dữ liệu, giảm hiệu quả liên thông (Phạm Quốc Thành, 10-6-2026). Ban Tuyên giáo cấp tỉnh cần phải xây dựng kênh thông tin nội bộ về chuyên môn nghiệp vụ trong lực lượng tuyên giáo và dân vận địa phương, kịp thời hướng dẫn xử lý các tình huống phức tạp phát sinh, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho cơ sở. Xây dựng, số hóa các tài liệu định hướng tuyên truyền, sổ tay, hướng dẫn xử lý thông tin, các sản phẩm truyền thông theo sự kiện để cấp xã tiếp tục lan tỏa và xây dựng sản phẩm tuyên truyền ở cấp mình.
Thứ ba, nâng cao chất lượng xây dựng và tổ chức thực hiện nghị quyết, chương trình, kế hoạch của đảng ủy cấp xã về công tác tư tưởng. Bên cạnh việc cụ thể hóa chủ trương của Đảng, sự lãnh đạo, chỉ đạo của tỉnh ủy/thành ủy thành nghị quyết, chương trình, kế hoạch phù hợp với đặc điểm của địa bàn mình, đảng ủy cấp xã cần nâng cao chất lượng nghiên cứu, dự báo, tập trung vào những vấn đề tư tưởng có thể phát sinh ở cơ sở để chủ động xử lý, giải quyết. Khắc phục tình trạng sao chép máy móc văn bản của cấp trên, xác định nhiệm vụ dàn trải, thiếu trọng tâm hoặc không phù hợp với địa bàn; ban hành nghị quyết nhưng triển khai chậm, thiếu kiểm tra, thiếu đôn đốc hoặc không xác định rõ trách nhiệm. Xác định rõ mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ trọng tâm, lực lượng thực hiện, tiến độ, nguồn lực và trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân, bảo đảm sự thống nhất từ đảng ủy cấp xã đến các chi bộ thôn, bản, tổ dân phố; phân công nhiệm vụ phải gắn với thời gian hoàn thành, tiêu chí đánh giá và chế độ báo cáo cụ thể. Thường xuyên kiểm tra tiến độ, kịp thời điều chỉnh nhiệm vụ khi tình hình tư tưởng, dư luận xã hội có diễn biến mới, bảo đảm nghị quyết, chương trình, kế hoạch được thực hiện nghiêm túc, có trọng tâm, trọng điểm và đạt hiệu quả rõ ràng.
Thứ tư, đổi mới nội dung và phương thức công tác tư tưởng của đảng bộ cấp xã theo hướng hiện đại, thiết thực. Đối tượng công tác tư tưởng ở cơ sở đa dạng hóa về thành phần, do vậy, cần đổi mới nội dung theo hướng gần dân, dễ hiểu, ngắn gọn, tương tác cao; đổi mới phương thức theo hướng đa kênh, đa nền tảng, kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Chuyển từ bị động sang chủ động kiến tạo, chuyển từ truyền đạt sang tổ chức học tập - tương tác, nhấn mạnh tương tác trực tuyến và học tập kết hợp; chuyển từ truyền thông một chiều sang tương tác, đối thoại trực tiếp với nhân dân; công khai minh bạch từ sớm, cung cấp thông tin, trách nhiệm giải trình.
Đổi mới nội dung, nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ và học tập lý luận chính trị, gắn với “tự soi, tự sửa”, trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu. Nội dung sinh hoạt phải bám sát tình hình tư tưởng của cán bộ, đảng viên và nhân dân; kịp thời nhận diện những biểu hiện dao động, giảm sút ý chí, thiếu trách nhiệm, vi phạm nguyên tắc tổ chức và kỷ luật của Đảng. Tăng cường sinh hoạt chuyên đề về công tác tư tưởng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch và xử lý những vấn đề phức tạp phát sinh ở cơ sở. Đổi mới nội dung, hình thức giáo dục, bồi dưỡng lý luận chính trị theo hướng thiết thực, sát từng địa bàn và nhóm đối tượng; gắn học tập nghị quyết, sinh hoạt chính trị, tư tưởng với rèn luyện kỹ năng kiểm chứng thông tin và xử lý tình huống trên không gian mạng.
Đổi mới công tác tuyên truyền từ cung cấp thông tin thành giải thích những vấn đề người dân quan tâm như chuyển đổi số, cải cách hành chính, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp và những lợi ích thiết thực đối với người dân. Hình thức tuyên truyền cần đa dạng hóa thông qua sinh hoạt chi bộ, hội nghị nhân dân, diễn đàn đối thoại, tọa đàm chuyên đề, sân khấu hóa, các cuộc thi tìm hiểu, hệ thống truyền thanh cơ sở. Xây dựng hệ sinh thái truyền thông số ở cơ sở, lấy trang thông tin điện tử của xã, các trang mạng xã hội chính thống và các nhóm truyền thông cộng đồng làm hạt nhân; tăng cường sử dụng video clip ngắn, infographic, podcast, livestream, các sản phẩm truyền thông đa phương tiện. Đưa công tác đối thoại, tiếp xúc cử tri của cấp ủy, người đứng đầu đảng bộ, chính quyền thành kênh thực hiện công tác tư tưởng trực tiếp và hiệu quả nhất.
Tăng cường nắm bắt dư luận xã hội, kết hợp giữa kênh trực tiếp (thông qua cấp  ủy,  chi bộ, đội ngũ cộng tác viên dư luận xã hội) với nắm bắt trên không gian mạng, trên các trang nhóm cộng đồng dân cư, kịp thời phát hiện những vấn đề có nguy cơ phát sinh điểm nóng, chủ động định hướng thông tin và tham mưu các giải pháp xử lý phù hợp. Đẩy mạnh công tác đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trên không gian mạng ở cấp cơ sở thông qua các trang, nhóm cộng đồng chính thống của xã/phường trên ứng dụng zalo, facebook.
Thứ năm, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng ở cấp xã để vừa là người truyền đạt chủ trương, vừa là người giải thích chính sách, vừa là người quản trị dòng thông tin trên không gian mạng. Kiện toàn tổ chức lực lượng gắn với hình thành mạng lưới chuyên gia, cộng tác viên hỗ trợ cơ sở; hạt nhân tích cực trong đội ngũ cán bộ trẻ, đoàn viên, hội viên và người có ảnh hưởng trên mạng xã hội (Nguyễn Trọng Bình, 2026). Tăng cường bồi dưỡng đội ngũ cán bộ tuyên giáo cấp xã, báo cáo viên, tuyên truyền viên về kiến thức chính trị, năng lực số, năng lực truyền thông số, năng lực quản trị thông tin và xử lý vấn đề trên mạng, kỹ năng đọc hiểu và phản hồi thông tin sai lệch, khả năng điều phối giữa đảng ủy, chính quyền, mặt trận và các đoàn thể. Các tỉnh ủy/thành ủy cần xây dựng khung năng lực số chuẩn hóa cho từng vị trí việc làm ở cấp xã, xác định rõ từng nhóm kỹ năng bắt buộc để khắc phục hạn chế hiện nay là đào tạo không gắn với nhu cầu thực tế.
Thứ sáu, xây dựng cơ chế phối hợp giữa đảng ủy, chính quyền, đoàn thể và lực lượng tuyên truyền cơ sở trong thực hiện công tác tư tưởng. Phát huy vai trò của chi bộ thôn, tổ dân phố, các thiết chế tự quản và lực lượng nòng cốt tại khu dân cư như Ban công tác Mặt trận, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, người có uy tín trong cộng đồng dân cư. Cụ thể hóa cơ chế kết hợp giữa đội ngũ nòng cốt tại khu dân cư với lực lượng trên không gian mạng để tránh tình trạng “xa rời thực địa” khi quá tập trung vào mạng xã hội.
Thứ bảy, xây dựng cơ chế xử lý tình huống công tác tư tưởng của đảng ủy cấp xã. Xây dựng Quy trình phản ứng nhanh (SOP) cho cấp ủy cấp xã khi xuất hiện sự cố truyền thông hoặc “điểm nóng” dư luận tại địa bàn trước khi có sự hỗ trợ từ cấp tỉnh theo 4 bước: nắm bắt và báo động khẩn cấp; xác minh và phân loại đối tượng; minh bạch hóa thông tin và định hướng dư luận; đối thoại trực tiếp và giải quyết điểm nghẽn.  Phân công nhiệm vụ cụ thể cho các lực lượng tham gia (Bí thư Đảng ủy xã, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã; Ban Xây dựng Đảng; Công an xã; Ban Chỉ huy quân sự xã; Chi bộ và Mặt trận thôn…).

3. Kết luận
Trong điều kiện chuyển đổi số và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác tư tưởng của đảng bộ cấp xã đang dịch chuyển từ hoạt động tuyên truyền - vận động truyền thống sang năng lực tổ chức nhận thức, tạo đồng thuận và chống nhiễu thông tin trên nền tảng số. Hạt nhân của đổi mới công tác tư tưởng của đảng bộ cấp xã không chỉ là nội dung tư tưởng, mà còn là con người, công cụ và môi trường thực thi. Đổi mới toàn diện công tác tư tưởng của đảng bộ cấp xã theo sát thực tế, đo lường được kết quả và tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo vị trí việc làm là những giải pháp mang tính quyết định nhằm xây dựng đảng bộ cấp xã trong sạch, vững mạnh, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
 
Tài liệu tham khảo
Ban Bí thư. (9-6-2025). Quy định số 298-QĐ/TW “Chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của đảng ủy cấp trên trực tiếp của tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, đặc khu”. https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/he-thong-van-ban/van-ban-cua-dang/quy-dinh-so-298-qdtw-ngay-0962025-cua-ban-bi-thu-ve-chuc-nang-nhiem-vu-to-chuc-bo-may-cua-dang-uy-cap-tren-truc-11635
Ban Chấp hành Trung ương. (8-4-2026). Quy định số 19-QĐ/TW “Về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng”. https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/van-ban-cua-dang/quy-dinh-so-19-qd-tw-ngay-08-4-2026-cua-ban-chap-hanh-trung-uong-dang-19-qd-tw-ve-cong-tac-chinh-tri-tu-tuong-trong-dang.html
Cổng thông tin điện tử tỉnh Lào Cai. (11-6-2026). “Lào Cai rà soát tổng thể hệ thống Đài truyền thanh cấp xã, đề xuất đầu tư nâng cấp đồng bộ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền”. https://laocai.gov.vn/tin-trong-tinh/lao-cai-ra-soat-tong-the-he-thong-dai-truyen-thanh-cap-xa-de-xuat-dau-tu-nang-cap-dong-bo-dap-un-1593844
Nguyễn Thị Lê Vinh, Nguyễn Khánh Linh (2026). “Nâng cao vai trò cán bộ truyền thông cấp xã trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng tại tỉnh Hà Tĩnh”. Tạp chí Lý luận chính trị và truyền thông. Chuyên đề số 1 (150)
Nguyễn Trọng Bình. (2026). “Phát huy vai trò của Ban Công tác 35 cấp xã trong tuyên truyền Văn kiện Đại hội XIV của Đảng gắn với đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch”. Tạp chí Lý luận chính trị và truyền thông. Số 6 (9)
Phạm Quốc Thành. (10-6-2026), “Nâng cao năng lực số của cán bộ, công chức cấp xã trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp ở tỉnh Hưng Yên”. Tạp chí Lý luận chính trị điện tử. https://doi.org/10.70786/PTOJ.2026.1438
Từ Thị Thoa. (17-7-2026). “Tăng cường sự lãnh đạo của đảng ủy cấp xã ở tỉnh Lào Cai đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng”. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/07/17/tang-cuong-su-lanh-dao-cua-dang-uy-cap-xa-o-tinh-lao-cai-doi-voi-cong-tac-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang/
Vương Ninh, Thiên Hương. (8-6-2026). “Công tác tuyên giáo và dân vận sau gần 01 năm thực hiện chính quyền địa phương 02 cấp”. https://tuyengiaocaobang.vn/index.php/dua-nghi-quyet-cua-dang-vao-cuoc-song/cong-tac-tuyen-giao-va-dan-van-sau-gan-01-nam-thuc-hien-chinh-quyen-dia-phuong-02-cap-2541.html.