Ngày 3-8-2026, tại Hà Nội, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học cấp Bộ: “Đồng chí Fidel Castro - Lãnh tụ vĩ đại của cách mạng Cuba, chiến sĩ quốc tế kiên cường, người bạn lớn của Nhân dân Việt Nam”, nhân kỷ niệm 100 năm Ngày sinh Chủ tịch Fidel Castro Ruz (13-8-1926 - 13-8-2026). Hội thảo là hoạt động khoa học có ý nghĩa thiết thực, góp phần làm rõ tầm vóc, sự nghiệp, di sản tư tưởng của Chủ tịch Fidel Castro, đồng thời khẳng định giá trị bền vững của mối quan hệ đoàn kết đặc biệt, hữu nghị truyền thống và hợp tác toàn diện Việt Nam - Cuba.
PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương chủ trì Hội thảo. Đồng chủ trì có đồng chí Rogelio Polanco Fuentes, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa Cuba tại Việt Nam và PGS,TS Nguyễn Viết Thảo, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Tham dự Hội thảo có đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành, cơ quan Trung ương; các tổ chức hữu nghị; đại diện các đơn vị thuộc Học viện; các cơ quan thông tấn, báo chí, xuất bản; các vị khách quốc tế, cùng đông đảo chuyên gia, nhà khoa học và những người hoạt động thực tiễn.


PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương
phát biểu khai mạc và đề dẫn hội thảo

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, lịch sử cách mạng Cuba và phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới trong thế kỷ XX đã ghi nhận, vinh danh Chủ tịch Fidel Castro như một biểu tượng bất khuất, kiên định lý tưởng cách mạng xã hội chủ nghĩa và công lý thời đại. Tầm vóc của Fidel Castro vượt ra ngoài phạm vi một quốc gia. Không chỉ là nhà lãnh đạo kiệt xuất của Cách mạng Cuba, đồng chí còn là nhà lý luận, nhà hoạt động thực tiễn xuất sắc của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, biểu tượng của bản lĩnh cách mạng, ý chí bảo vệ độc lập dân tộc và khát vọng về công bằng xã hội.
Di sản tư tưởng Fidel Castro là sự kết hợp nhuần nhuyễn, sáng tạo giữa chủ nghĩa Mác - Lênin với truyền thống yêu nước, tư tưởng tiến bộ của Anh hùng dân tộc Cuba José Martí, được kiểm nghiệm qua thực tiễn cách mạng Cuba và khu vực Mỹ Latinh. Những quan điểm của Fidel Castro về xây dựng Đảng vững mạnh, dựa vào nhân dân; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân; bảo vệ độc lập, chủ quyền quốc gia; coi trọng văn hóa, giáo dục; thực hiện công bằng xã hội và xây dựng một trật tự thế giới công bằng mang giá trị thời đại. Trên tinh thần đó, Hội thảo tập trung làm rõ tầm vóc, công lao và sự nghiệp của Chủ tịch Fidel Castro; hệ thống hóa giá trị lý luận, thực tiễn trong di sản tư tưởng của ông; đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục về quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Cuba; đồng thời bổ sung luận cứ khoa học phục vụ đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, xuyên tạc về con đường xây dựng CNXH và quan hệ đoàn kết giữa hai nước.
Hội thảo nhận được 30 báo cáo tham luận của các nhà khoa học ở các cơ quan Trung ương, Đại sứ quán Cuba, Đại sứ quán Venezuela tại Hà Nội và nhân chứng lịch sử. Qua các báo cáo và ý kiến phát biểu, Hội thảo tập trung vào ba nhóm vấn đề lớn: cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Fidel Castro; hệ thống quan điểm, tư tưởng và giá trị di sản của ông; mối quan hệ đoàn kết đặc biệt Việt Nam - Cuba. Các tham luận tiếp cận từ nhiều góc độ lịch sử, chính trị, đối ngoại và quan hệ quốc tế, qua đó góp phần phác họa tương đối toàn diện chân dung một lãnh tụ cách mạng có ảnh hưởng sâu rộng trong thế kỷ XX.
 

Đồng chí Rogelio Polanco Fuentes, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa Cuba tại Việt Nam
trình bày tham luận tại hội thảo

Trình bày tham luận tại Hội thảo, Đại sứ Rogelio Polanco Fuentes làm rõ những yếu tố hình thành nhân cách và tư tưởng chính trị của Fidel Castro. Theo Đại sứ, vùng đất Birán, môi trường nông thôn, sự giao thoa văn hóa, tình trạng bất bình đẳng xã hội và truyền thống gia đình đã sớm vun đắp ở Fidel tinh thần công lý, ý thức phản kháng trước bất công và tình cảm đối với người lao động. Tuy nhiên, hoàn cảnh xuất thân chỉ là nền tảng; quá trình học tập, hoạt động trí tuệ và thực tiễn chính trị mới là yếu tố có ý nghĩa quyết định trong việc hình thành ý thức giai cấp cách mạng và bản lĩnh của Fidel Castro. Từ những tìm tòi ban đầu, Fidel Castro từng bước hình thành thế giới quan Mác - Lênin vững chắc, đồng thời kế thừa sâu sắc tư tưởng và di sản của José Martí, tạo nên một hệ tư tưởng cách mạng gắn chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế và lập trường chống chủ nghĩa đế quốc.

PGS,TS Nguyễn Viết Thảo, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh,
Phó Chủ tịch thường trực Hội Hữu nghị Việt Nam – Cuba phát biểu tại hội thảo

Từ góc nhìn lịch sử phong trào giải phóng dân tộc, PGS,TS Nguyễn Viết Thảo khẳng định, Fidel Castro đã góp phần mở ra một trang sử mới của cách mạng Cuba, Mỹ Latinh và phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới. Từ cuộc tiến công trại lính Moncada năm 1953, hành trình trên con tàu Granma, những năm tháng chiến đấu ở Sierra Maestra đến thắng lợi của Cách mạng Cuba năm 1959, thực tiễn cách mạng dưới sự lãnh đạo của Fidel Castro cho thấy sự vận dụng sáng tạo lý luận cách mạng vào điều kiện cụ thể của Cuba. Thắng lợi đó không chỉ làm thay đổi vận mệnh của đảo quốc Caribe mà còn cổ vũ mạnh mẽ khát vọng độc lập, tự chủ và công bằng xã hội của nhiều dân tộc ở Mỹ Latinh cũng như các khu vực khác trên thế giới.
Một nội dung xuyên suốt, được nhiều đại biểu nhấn mạnh là tình cảm đặc biệt của Chủ tịch Fidel Castro và nhân dân Cuba dành cho Việt Nam. PGS,TS Nguyễn Viết Thảo cho rằng, trong số những dân tộc anh em trên thế giới, Việt Nam luôn có một vị trí đặc biệt trong trái tim Fidel Castro. Trong những năm tháng cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước diễn ra ác liệt, Cuba không chỉ lên tiếng ủng hộ Việt Nam trên các diễn đàn quốc tế mà còn dành cho Việt Nam sự giúp đỡ thiết thực, vô tư và hào hiệp. Câu nói “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình” đã đi vào lịch sử quan hệ hai nước như sự kết tinh của tinh thần quốc tế trong sáng và tình đoàn kết chiến đấu hiếm có.
Dấu ấn đặc biệt trong quan hệ Việt Nam - Cuba là chuyến thăm của Fidel Castro tới vùng giải phóng Quảng Trị tháng 9-1973. Hình ảnh nhà lãnh đạo Cuba phất cao lá cờ của Chính phủ lâm thời Cộng hòa miền Nam Nam Việt trên Đồi 241, khi chiến tranh vẫn chưa kết thúc, trở thành một biểu tượng sống động của tình đoàn kết thủy chung giữa hai dân tộc ở hai nửa bán cầu. Cùng với sự ủng hộ về chính trị, ngoại giao, Cuba đã hỗ trợ Việt Nam nhiều công trình và nguồn lực khôi phục, tái thiết đất nước. Những dấu ấn ấy tạo nên nền tảng lịch sử và tình cảm đặc biệt để quan hệ giữa hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân hai nước không ngừng được gìn giữ, vun đắp qua nhiều thế hệ.
Các tham luận cũng làm rõ chiều sâu nhân văn trong di sản Fidel Castro. Những quan điểm về phẩm giá con người, bình đẳng, giáo dục, y tế, thanh niên và đoàn kết quốc tế được nhìn nhận như những bộ phận gắn bó hữu cơ trong tư duy cách mạng của ông. Việc xây dựng một xã hội bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục, chăm sóc sức khỏe và phát triển con người được đặt trong tổng thể mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Tinh thần quốc tế ấy còn được thể hiện qua sự hiện diện của các bác sĩ, chuyên gia và những lực lượng Cuba làm nhiệm vụ quốc tế tại nhiều nước, góp phần tạo nên một phương diện đặc sắc trong di sản cách mạng Cuba.
Từ kinh nghiệm thực tiễn khu vực Mỹ Latinh, bà Estela del Valle Quijada Suárez, Đại biện lâm thời Cộng hòa Bolivar Venezuela tại Việt Nam phân tích ảnh hưởng của Fidel Castro đối với tiến trình Bolivar. Theo tham luận, đóng góp của Fidel không phải là sự chuyển giao máy móc một mô hình chính trị, mà là gợi mở một khuôn khổ chiến lược dựa trên quyền tự quyết, sức mạnh nhân dân, đoàn kết và hợp tác khu vực. Quan hệ giữa Fidel Castro và Hugo Chávez, cùng sự ra đời và phát triển của các cơ chế hợp tác khu vực như Liên minh Bolivar vì Nhân dân châu Mỹ - Hiệp định Thương mại giữa các dân tộc (ALBA-TCP), cho thấy một cách tiếp cận về hội nhập nhấn mạnh hợp tác, bổ sung lẫn nhau và bảo vệ chủ quyền của các dân tộc.
Các tham luận tại Hội thảo dành sự quan tâm đáng kể cho việc phát huy giá trị di sản Fidel Castro và chuyển hóa nền tảng chính trị, tinh thần đặc biệt giữa Việt Nam và Cuba thành những kết quả hợp tác thực chất trong giai đoạn mới. Trung tướng Lê Phúc Nguyên, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba, đề xuất tiếp tục thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực hai bên có nhu cầu và thế mạnh bổ sung như nông nghiệp, an ninh lương thực, năng lượng, thương mại - đầu tư, khoa học - công nghệ, đồng thời tăng cường giao lưu nhân dân và giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử quan hệ hai nước. Những gợi mở này phù hợp với định hướng chung của hai nước là đưa quan hệ đoàn kết, hữu nghị thủy chung tiếp tục phát triển theo hướng thực chất, hiệu quả và bền vững.
Các ý kiến tại Hội thảo thống nhất khẳng định quan hệ Việt Nam - Cuba là mối quan hệ đặc biệt được thử thách qua lịch sử, được xây dựng trên sự tin cậy chính trị, tình đoàn kết chân thành và sự ủng hộ lẫn nhau trong những thời điểm khó khăn. Trong bối cảnh mới, nền tảng chính trị - tư tưởng ấy tiếp tục tạo động lực để hai nước làm sâu sắc hơn trong đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, đối ngoại nhân dân và mở rộng hợp tác trên các lĩnh vực thiết thực. Việc nghiên cứu, tuyên truyền về cuộc đời và di sản Fidel Castro vì vậy không chỉ mang ý nghĩa tri ân một lãnh tụ cách mạng, mà còn góp phần truyền lại cho các thế hệ hôm nay và mai sau những giá trị về độc lập, tự do, hòa bình, công lý và tình đoàn kết quốc tế.
Tổng kết Hội thảo, PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định các báo cáo tham luận và ý kiến trao đổi đã góp phần làm sáng tỏ hơn cuộc đời, sự nghiệp cách mạng, hệ thống quan điểm và tư tưởng của Chủ tịch Fidel Castro, đồng thời khắc họa sâu sắc mối quan hệ đặc biệt Việt Nam - Cuba. Kết quả của Hội thảo là nguồn tư liệu khoa học có giá trị, cần tiếp tục được nghiên cứu, chuyển hóa thành nội dung tuyên truyền, giáo dục cho cán bộ, đảng viên và nhân dân; đẩy mạnh ứng dụng các nền tảng truyền thông số để lan tỏa các luận điểm khoa học đến công chúng, nhất là thế hệ trẻ hai nước. Qua đó, Hội thảo góp phần bồi đắp nền tảng chính trị, tư tưởng và tình cảm xã hội cho việc gìn giữ, phát triển quan hệ hữu nghị truyền thống, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện Việt Nam - Cuba trong giai đoạn mới.