Nhằm tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 20-CT/TW, ngày 18-1-2018 của Ban Bí thư Trung ương Đảng “về tiếp tục tăng cường, nâng cao chất lượng nghiên cứu, biên soạn, tuyên truyền, giáo dục Lịch sử Đảng”, từ ngày 25 đến ngày 27-10-2026, Đoàn công tác của Viện Lịch sử Đảng do PGS,TS Trần Trọng Thơ, Phó Viện Trưởng làm Trưởng đoàn đã thực hiện chuyến “Khảo sát công tác nghiên cứu, biên soạn, tuyên truyền giáo dục lịch sử Đảng trên địa bàn tỉnh Ninh Bình trong tình hình mới”.
Tại Ninh Bình, Đoàn đã làm việc với Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Ninh Bình, Đảng ủy phường Liêm Tuyền, Đảng ủy xã Khánh Nhạc, Đảng ủy xã Xuân Hồng và đến thắp hương tưởng niệm cố Tổng Bí thư Trường Chinh, nguyên Trưởng Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương, tại Nhà Lưu niệm Tổng Bí thư Trường Chinh tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng.
Tại buổi làm việc với Đảng ủy xã Xuân Hồng, đồng chí Bí thư Lê Thị Tố Nga thay mặt Đảng ủy cho biết, xã Xuân Hồng được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ dân diện tích và dân số của 4 xã: Xuân Hồng, Xuân Châu, Xuân Thượng và Xuân Thành. Xã Xuân Hồng là vùng đất có bề dày lịch sử, văn hóa truyền thống và cách mạng, lưu giữ nhiều giá trị di sản có ý nghĩa lịch sử, văn hóa, kiến trúc, trong đó có 9 di tích được xếp hạng gồm 1 di tích quốc gia đặc biệt, 1 di tích quốc gia và 7 di tích cấp tỉnh.
Về công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ địa phương trước khi hợp nhất thành xã Xuân Hồng mới, có 2 xã thời gian nghiên cứu, biên soạn, xuất bản đến năm 2025; 1 xã đến năm 2005 và 1 xã đến năm 2000. Đối với công tác thu thập, quản lý, lưu trữ tư liệu, xã đã tiến hành rà soát nhóm tư liệu chủ yếu gồm: văn kiện đại hội Đảng bộ qua các nhiệm kỳ, các nghị quyết, chỉ thị, chương trình, kế hoạch và báo cáo tổng kết của cấp ủy; hồ sơ tổ chức đảng, đảng viên; tài liệu về phong trào cách mạng; tư liệu về nhân vật lịch sử,...
 Tại buổi làm việc với Đảng ủy xã Khánh Nhạc, đồng chí Nguyễn Hồng Tư, Phó Bí thư Thường trực thay mặt Đảng ủy cho biết, xã Khánh Nhạc được thành lập trên cơ sở hợp nhất 2 xã Khành Nhạc và Khánh Hồng vớ diện tích 19,8 km2, dân số hơn 25.500 người, trong đó có 5000 người theo đạo Công giáo. Về công tác nghiên cứu, biên soạn, xuất bản lịch sử Đảng bộ địa phương trước khi hợp nhất thành xã Khánh Nhạc mới, xã Khánh Nhạc (cũ) đã nghiên cứu, biên soạn đến năm 2022; xã Khánh Hồng đã nghiên cứu, biên soạn đến năm 2009. Về công tác tư liệu, xã đã số hóa và lưu trữ trong ổ cứng chuyên dụng những tài liệu cơ bản, trọng tâm, cốt lõi như văn kiện các kỳ đại hội Đảng bộ. nghị quyết, chỉ thị, báo cáo của Đảng bộ. Tuy nhiên, nhiều tư liệu giấy đã bị rách nát, ẩm mốc, chữ mờ do điều kiện bảo quản thủ công trước đây; một số tài liệu bị thất lạc qua các lần chia tách, nhập xã hoặc chuyển trụ sở.
Tại buổi làm việc với Đảng ủy phường Liêm Tuyền, đồng chí Phó Bí thư Nguyễn Hồng Tuấn thay mặt Đảng ủy cho biết, phường Liêm Tuyền được thành lập trên cơ sở sắp xếp địa giới và cư dân của phường Tân Liêm và các xã Đinh Xá, Trịnh Xá. Trước năm 2013, xã Liêm Tuyền và xã Liêm Tiết thuộc huyên Thanh Liêm; xã Đinh Xá và xã Trịnh Xá thuộc huyên Bình Lục, tỉnh Hà Nam. Tháng 7-2013, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 89/NQ-CP điều chỉnh địa giới hành chính một số xã phường để thành lập thành phố Phủ Lý, cả 4 xã nêu trên thuộc thành phố Phủ Lý. Tháng 11-2024, Ủy Ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1288/NQ-UBTVQH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã của tỉnh Hà Nam giai đoạn 2023-2025, phường Tân Liêm được thành lập, trên cơ sở sáp nhập 2 Liêm Tuyền và Liêm Tiết. Như vậy, những đơn vị hành chính trước khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp từ tháng 7-2025 của phường Liêm Tuyền thuộc 2 huyện Thanh Liêm và Bình Lục.
Phường Liêm Tuyền có diện tích tự nhiên là 21,44 km2, dân số 27.220 người; Đảng bộ phường có 28 tổ Đảng trực thuộc với 1.140 đảng viên. Về công tác nghiên cứu, biên soạn, xuất bản các công trình lịch sử Đảng bộ địa phương trước khi hợp nhất thành phường Liêm Tuyền có 4 công trình của các xã tiền thân: Đinh Xá, Trịnh Xá, Liêm Tuyền và Liêm Tiết. Về thu tập tư liệu, toàn phường hiện nay đã tập hợp được 917 hồ sơ, trong đó: phường Tân Liêm 17 hồ sơ, xã Liêm Tuyền 248 hồ sơ, xã Liêm Tiết 203 hồ sơ, xã Trinh Xá 260 hồ sơ, xã Đinh Xá 189 hồ sơ.
Tại buổi làm việc với Ban Tuyên giáo tỉnh ủy Ninh Bình, đồng chí Phạm Văn Hà, Phó trưởng Ban cho biết từ ngày 1-7-2025, 3 tỉnh Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình hợp nhất thành tỉnh Ninh Bình mới với diện tích tự nhiên là 3.942,62 km², dân số 4.412.264 người. Toàn tỉnh có 129 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 97 xã và 32 phường. Đảng bộ tỉnh có 133 tổ chức đảng trực thuộc, gồm 129 đảng bộ xã, phường và 4 đảng bộ trực thuộc tỉnh ủy, với trên 240.000 đảng viên.
Về công tác nghiên cứu biên soạn, xuất bản lịch sử Đảng bộ địa phương, ban ngành đoàn thể trước khi sắp xếp đơn vị hành đạt được nhiều kết quả quan trọng. Trong đó, các công trình lịch sử Đảng bộ cấp tỉnh gồm: Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hà Nam (1927-2025), gồm 3 tập và Những sự kiện lịch sử Đảng bộ tỉnh Hà Nam, giai đoạn 1975-2020. Lịch sử Đảng bộ tỉnh Ninh Bình (1930-2020), gồm 3 tập và Những sự kiện lịch sử Đảng bộ tỉnh Ninh Bình, giai đoạn 1992-2015. Lịch sử Đảng bộ tỉnh Nam Định (1975-2005), gồm 2 tập và Những sự kiện lịch sử Đảng bộ tỉnh Nam Định, giai đoạn 1976-2000.
Đối với lịch sử Đảng bộ cấp huyện gồm 24 công trình, trong đó có 8 công trình có khung thời gian nghiên cứu, biên soạn từ năm 2015 về trước; 16 công trình có khung thời gian nghiên cứu, biên soạn sau năm 2015. Công trình lịch sử Đảng bộ cấp xã, gồm tổng số 468 công trình, trong đó: 367 công trình có khung thời gian nghiên cứu, biên soạn từ năm 2015 về trước; 101 công trình có khung thời gian nghiên cứu, biên soạn sau năm 2015. Công trình lịch sử truyền thống của các sở, ban, ngành, cơ quan, đơn vị gồm 59 công trình, trong đó: 47 công trình có khung thời gian nghiên cứu, biên soạn từ năm 2015 về trước; 12 công trình có khung thời gian nghiên cứu, biên soạn sau năm 2015.
Những công trình trên đã phản ánh đầy đủ quá trình hình thành, phát triển của tổ chức đảng, hoạt động lãnh đạo của các Đảng bộ cùng phong trào cách mạng của  nhân dân và những thành tựu, kinh nghiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị của các Đảng bộ tỉnh qua các thời kỳ.
Đối với công tác thu thập, quản lý, lưu trữ và khai thác tư liệu lịch sử Đảng, trên địa bàn 3 tỉnh Ninh Bình, Hà Nam và Nam Định trước đây đã được các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị và địa phương quan tâm thực hiện, gắn với quá trình nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ, lịch sử cách mạng và lịch sử truyền thống. Qua đó, hệ thống công trình lịch sử, hồ sơ, tài liệu được hình thành và lưu giữ, tạo nguồn tư liệu phục vụ công tác nghiên cứu, biên soạn, xuất bản, tuyên truyền và giáo dục lịch sử Đảng.
Từ sau khi tỉnh Ninh Bình mới được thành lập, các tư liệu về lịch sử Đảng bộ tỉnh, lịch sử cách mạng và lịch sử truyền thống của các sở, ban, ngành, huyện, thành phố, thị xã thuộc 3 tỉnh trước đây hiện được lưu giữ, bảo quản tại các kho lưu trữ của tỉnh. Đối với cấp xã, hồ sơ, tài liệu lịch sử của các xã, phường, thị trấn trước đây được tiếp nhận, quản lý và lưu giữ tại các xã, phường mới sau sáp nhập. Đây là nguồn tư liệu quan trọng, phục vụ việc khai thác, đối chiếu, bổ sung thông tin trong quá trình nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ, lịch sử cách mạng và lịch sử truyền thống của các cơ quan, đơn vị, địa phương trên địa bàn tỉnh.
Về công tác tuyên truyền, giáo dục lịch sử Đảng, lịch sử truyền thống đã được các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị và địa phương quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện với nhiều hình thức đa dạng, phong phú. Hoạt động tuyên truyền được đẩy mạnh nhân dịp các sự kiện chính trị trọng đại, ngày lễ lớn của đất nước, của tỉnh và ngày truyền thống của các ngành, địa phương, đơn vị thông qua việc tổ chức hội nghị, hội thảo, tọa đàm, gặp mặt truyền thống; trưng bày hình ảnh, hiện vật lịch sử; tuyên truyền trên báo chí, bản tin thông tin nội bộ, hệ thống phát thanh, truyền thanh cơ sở và các phương tiện thông tin đại chúng.
Nội dung lịch sử Đảng bộ tỉnh, lịch sử Đảng bộ các huyện, thành phố và lịch sử truyền thống địa phương từng bước được lồng ghép vào hoạt động giảng dạy, giáo dục địa phương tại các trường trung học cơ sở (THCS), trung học phổ thông (THPT); đồng thời được đưa vào chương trình bồi dưỡng lý luận chính trị dành cho đảng viên mới và các đối tượng theo quy định.
Trong bối cảnh mới, Ban Tuyên giáo tỉnh ủy Ninh Bình xác định tiếp tục tham mưu cho Ban Chấp hành và Ban Thường vụ tỉnh ủy chỉ đạo đẩy mạnh công tác nghiên cứu, biên soạn, xuất bản lịch sử Đảng, lịch sử truyền thống, nhất là việc triển khai thực hiện Hướng dẫn số 977-HD/HVCTQG, ngày 13-7-2026 của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh về công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ địa phương; lịch sử Đảng bộ, lịch sử truyền thống các ban, bộ, ngành Trung ương, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội sau khi sắp xếp tổ chức, đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Tiếp tục rà soát, thống kê, phân loại các công trình lịch sử Đảng bộ, lịch sử truyền thống đã xuất bản trên địa bàn ba tỉnh trước sắp xếp; đánh giá hiện trạng, mức độ cập nhật và nhu cầu khai thác, bổ sung, chỉnh lý, tái bản hoặc biên soạn mới. Tăng cường chỉ đạo việc tiếp nhận, bàn giao, quản lý, bảo quản và khai thác hồ sơ, tài liệu lịch sử; đẩy mạnh sưu tầm, bổ sung, xác minh tư liệu, bảo đảm tính đầy đủ, chính xác và phục vụ hiệu quả công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng.
Chú trọng thẩm định tư liệu, xác minh sự kiện, nhân vật lịch sử; xác định rõ phạm vi, mốc thời gian và phương pháp nghiên cứu, nhất là đối với lịch sử Đảng bộ các xã, phường sau sắp xếp. Bảo đảm kế thừa có chọn lọc các công trình đã xuất bản, phản ánh đầy đủ quá trình hình thành, phát triển và truyền thống lịch sử của các địa phương trước đây; xây dựng kế hoạch, lộ trình thực hiện phù hợp, tránh trùng lặp, dàn trải và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.
Đổi mới công tác tuyên truyền, giáo dục lịch sử Đảng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin theo hướng thiết thực, phù hợp với từng đối tượng; từng bước số hóa tư liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, tra cứu và khai thác. Phát huy giá trị các công trình lịch sử đã xuất bản trong sinh hoạt chi bộ, công tác giáo dục lý luận chính trị và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Chú trọng cung cấp thông tin lịch sử chính thống, nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục và phát huy truyền thống cách mạng của các địa phương trong quá trình xây dựng, phát triển.
Phát biểu ý kiến trao đổi tại các buổi làm việc với Ban Tuyên giáo tỉnh ủy Ninh Bình và Đảng ủy của 3 xã, phường, PGS,TS Trần Trọng Thơ, Phó Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng, Trưởng Đoàn khảo sát cho rằng công tác nghiên cứu, biên soạn, tuyên truyền giáo dục lịch sử của tỉnh Ninh Bình đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Trong bối cạnh mới, Đảng bộ tỉnh Ninh Bình cần tiếp tục triển đẩy mạnh triển khai thực hiện Hướng dẫn số 977-HD/HVCTQG, ngày 13-7-2026 của Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh “về công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ địa phương; lịch sử Đảng bộ, lịch sử truyền thống các ban, bộ, ngành Trung ương, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội sau khi sắp xếp tổ chức, đơn vị hành chính mới và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp” nhằm không ngừng nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc đối với công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ địa phương; lịch sử Đảng bộ, lịch sử truyền thống ban, bộ, ngành, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội sau khi sắp xếp tổ chức, đơn vị hành chính và thực hiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Thống nhất nguyên tắc, định hướng và phương pháp, cách thức nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ các cấp trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính và thực hiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Trong quá trình đó việc nghiên cứu, biên soạn xuất bản công trình Lịch sử Đảng cần phải bảo đảm tính đảng, tính khoa học, tính lịch sử; đồng thời bảo đảm tính kế thừa, liên tục, không bị ngắt quãng, gián đoạn trong phản ánh dòng chảy của lịch sử địa phương sau khi sáp nhập đơn vị hành chính và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp. Việc biên soạn lịch sử Đảng bộ, lịch sử truyền thống phải bảo đảm chất lượng, tránh hình thức, trùng lặp. Bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, trực tiếp là Viện Lịch sử Đảng với Thường trực tỉnh ủy, trực tiếp là Ban tuyên giáo tỉnh ủy Ninh Bình.
                                                                                                                     HẢI ĐĂNG