Từ ngày 30-10 đến ngày 1-11-2026, Đoàn cán bộ Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, thực hiện nghiên cứu, khảo sát về công tác nghiên cứu, biên soạn, tuyên truyền, giáo dục lịch sử Đảng trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên địa bàn thành phố Hải Phòng. Đoàn đã cùng với Ban Tuyên giáo Thành ủy Hải Phòng tổ chức hội nghị báo cáo, thảo luận tại xã Nguyễn Lương Bằng, đặc khu Cát Hải và khảo sát thực tiễn công tác tuyên truyền giáo dục lịch sử đảng bộ, lịch sử truyền thống tại xã Khúc Thừa Dụ, xã Nam Thanh Miện, Vườn Quốc gia Cát Bà.

Thực hiện Nghị quyết số 202/2025/QH15, ngày 12-6-2025 của Quốc hội, thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương được hợp nhất, chính thức hoạt động từ ngày 1-7-2025. Thành phố Hải Phòng mới có diện tích 3.194,72 km², dân số 4.664.124 người, gồm 114 đơn vị hành chính cấp xã. Cùng với việc sắp xếp đơn vị hành chính, Đảng bộ thành phố Hải Phòng được thành lập theo Quyết định số 312-QĐ/TW, ngày 18-6-2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng với 118 đảng bộ trực thuộc và 243.544 đảng viên. Ngay sau khi ra đời, Đảng bộ thành phố đã tổ chức thành công Đại hội đại biểu lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 đề ra phương hướng, mục tiêu phát triển trong giai đoạn mới.
Sau hợp nhất, yêu cầu kiện toàn tổ chức, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng bộ được quan tâm hàng đầu, trong đó có công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng tiếp tục được chú trọng. Nhiệm vụ trước mắt là rà soát, hệ thống hóa, bổ sung và hoàn thiện tư liệu lịch sử Đảng bộ thành phố trên cơ sở kế thừa đầy đủ, khách quan lịch sử Đảng bộ thành phố Hải Phòng và lịch sử Đảng bộ tỉnh Hải Dương trước hợp nhất; đồng thời đẩy mạnh sưu tầm, số hóa tư liệu, nghiên cứu, biên soạn lịch sử đảng bộ, lịch sử truyền thống của các địa phương, cơ quan, đơn vị sau sắp xếp. Qua đó, bảo đảm tính liên tục, chính xác, khoa học của lịch sử Đảng, phát huy truyền thống cách mạng, phục vụ công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, góp phần xây dựng Đảng bộ thành phố trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển giai đoạn 2025-2030 và những năm tiếp theo.
Trước hợp nhất, thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương đều quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng; hình thành hệ thống công trình lịch sử đảng bộ cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã và lịch sử truyền thống các ngành, cơ quan, đơn vị. Cả hai địa phương đều chú trọng thẩm định, nâng cao chất lượng công trình trước khi xuất bản. Tỉnh Hải Dương nổi bật với việc triển khai đồng bộ, có độ bao phủ rộng từ tỉnh đến cơ sở; thành phố Hải Phòng có thế mạnh về xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử và từng bước đổi mới phương pháp tiếp cận. Mặc dù hệ thống công trình lịch sử của hai địa phương tương đối phong phú, nhiều giai đoạn quan trọng đã được nghiên cứu, biên soạn, song phạm vi, mốc thời gian và phương pháp thể hiện giữa các công trình chưa hoàn toàn thống nhất. Tư liệu được lưu giữ tại nhiều cơ quan, địa phương, đơn vị với hình thức và mức độ số hóa khác nhau; việc kết nối, khai thác và đối chiếu dữ liệu cần tiếp tục được hoàn thiện. Điều này đặt ra những khó khăn, thách thức nhất định khi hai địa phương tiến hành hợp nhất và có sự thay đổi địa giới hành chính, tổ chức bộ máy và đầu mối quản lý hệ thống tư liệu lịch sử. Yêu cầu cấp bách đặt ra sau hợp nhất: (1) Sớm triển khai nghiên cứu, xây dựng Biên niên sự kiện lịch sử Đảng bộ thành phố Hải Phòng giai đoạn từ năm 1925 đến tháng 6-2025 và Biên niên sự kiện lịch sử Đảng bộ tỉnh Hải Dương giai đoạn từ năm 2000 đến tháng 6-2025 để bổ khuyết các sự kiện lịch sử quan trọng, bảo đảm phản ánh đầy đủ quá trình lãnh đạo của tổ chức Đảng tại hai địa phương. (2) Tiến hành rà soát, hướng dẫn chỉ đạo tổ chức nghiên cứu, biên soạn bổ sung lịch sử Đảng của các tổ chức đảng bộ tiền thân trên cơ sở kế thừa công trình của các cơ quan, đơn vị tiền thân đã xuất bản. (3) Đẩy mạnh số hóa, cập nhật dữ liệu và thống nhất quy trình chuyên môn về nghiên cứu biên soạn, thẩm định nội dung…
Sự thay đổi về địa giới hành chính, tổ chức bộ máy và phạm vi quản lý không chỉ làm phát sinh yêu cầu điều chỉnh phương thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ, mà còn đặt ra vấn đề bảo đảm tính liên tục của lịch sử Đảng bộ, kế thừa thành quả nghiên cứu của hai địa phương trước hợp nhất, hoàn thiện các công trình còn thiếu và thống nhất phương pháp nghiên cứu, biên soạn, thẩm định trong toàn Đảng bộ thành phố. Ban Tuyên giáo Thành ủy, với vị trí là cơ quan tham mưu, giúp việc Thành ủy về công tác tư tưởng, lý luận chính trị và lịch sử Đảng, giữ vai trò nòng cốt trong nghiên cứu, tham mưu định hướng, cụ thể hóa các chủ trương thành nhiệm vụ chuyên môn, hướng dẫn nghiệp vụ và phối hợp tổ chức thực hiện tại các địa phương, cơ quan, đơn vị: chủ động rà soát, đánh giá thực trạng công tác lịch sử Đảng, xác định những nhiệm vụ cần tiếp tục thực hiện và những vấn đề mới phát sinh trong điều kiện tổ chức bộ máy, địa giới hành chính thay đổi; ban hành Công văn số 88-CV/BTGDVTU, ngày 23-7-2025 cụ thể hóa những yêu cầu sau hợp nhất thành các nhiệm vụ trực tiếp đối với cấp ủy các xã, phường, đặc khu và các đảng ủy trực thuộc Thành ủy, theo đó, các đơn vị phải phân công cán bộ phụ trách công tác lịch sử Đảng, tổ chức sưu tầm, bảo quản hồ sơ, tư liệu, sách, báo của các đơn vị trước sáp nhập, tiếp tục nghiên cứu, biên soạn các công trình còn thiếu, ghi biên niên sự kiện lịch sử Đảng bộ của đơn vị mới từ ngày 1-7-2025; tham mưu gắn công tác lịch sử Đảng với định hướng đổi mới công tác tư tưởng, xây dựng Đảng và chuyển đổi số của thành phố; tổ chức Hội nghị tập huấn trực tuyến về công tác lý luận chính trị, lịch sử Đảng trong tình hình mới vào tháng 11-2025; ban hành Hướng dẫn số 36-HD/BTGDVTU  ngày 19-8-2026 về công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử đảng bộ địa phương, lịch sử truyền thống các ngành, đoàn thể và xác định, lựa chọn các mốc lịch sử, truyền thống sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên địa bàn thành phố Hải Phòng; Quy định số 03-QĐ/BTGTU ngày 14-10-2026 về tổ chức và hoạt động của Hội đồng thẩm định công trình lịch sử đảng bộ, lịch sử truyền thống trên địa bàn thành phố trong tình hình mới;…
Trong điều kiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã đi vào vận hành, địa giới hành chính, tên gọi và tổ chức của nhiều địa phương, cơ quan, đơn vị có sự thay đổi, Ban Tuyên giáo Thành ủy đã chủ động triển khai các giải pháp chuyên môn, ban hành các văn bản nhằm thực hiện việc thẩm định nội dung phù hợp với tình hình mới. Ban Tuyên giáo Thành ủy đã trực tiếp thẩm định nội dung 3 bản thảo: Lịch sử Đảng bộ và Nhân dân xã Cẩm Văn (1930-2025) thuộc Đảng bộ xã Tuệ Tĩnh; Lịch sử Vườn Quốc gia Cát Bà - 40 năm xây dựng và phát triển (1986-2026) thuộc Đảng ủy Đặc khu Cát Hải; Lịch sử Đảng bộ xã Cẩm Giang - Hình thành và phát triển. Đến tháng 10-2026 đã có 114/114 xã, phường, đặc khu trên địa bàn thành phố cung cấp số liệu về các công trình lịch sử đảng bộ của các đơn vị tiền thân, trong đó có 58 đơn vị đã xây dựng kế hoạch cụ thể để tổ chức nghiên cứu, biên soạn trong giai đoạn 2026-2029; 20 đơn vị đề xuất được hỗ trợ, tư vấn về nghiệp vụ để triển khai nhiệm vụ trong năm 2026-2027, trong đó tiêu biểu là xã Tuệ Tĩnh, Nguyễn Lương Bằng, Cẩm Giang, Hà Bắc, Mao Điền, phường Kinh Môn, đặc khu Cát Hải... Kết quả này không chỉ phản ánh mức độ chủ động của các địa phương mà còn cung cấp căn cứ thực tiễn để Ban Tuyên giáo Thành ủy xác định trọng tâm hướng dẫn, phân loại nhu cầu hỗ trợ, xây dựng kế hoạch tư vấn chuyên môn và tham mưu bố trí lộ trình triển khai phù hợp. Ngoài ra, Ban Tuyên giáo Thành ủy đang tích cực tham gia góp ý kiến, hỗ trợ cho Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố để hoàn thiện bản thảo “Lịch sử Đảng bộ Quân sự thành phố Hải Phòng (1946-2025)”; hỗ trợ tư vấn cho cơ quan Mặt trận Tổ quốc thành phố triển khai quy trình tiến hành nghiên cứu, biên soạn Lịch sử truyền thống Mặt trận Tổ quốc tỉnh Hải Dương giai đoạn từ năm 1930 đến tháng 6-2025 và Lịch sử Mặt trận Tổ quốc thành phố Hải Phòng giai đoạn từ năm 1930 đến tháng 6-2025.
Ban Tuyên giáo Thành ủy tiếp tục làm tốt vai trò cơ quan chủ trì vận hành, cập nhật cơ sở dữ liệu điện tử lịch sử Đảng bộ thành phố trên cổng thông tin Cơ sở dữ liệu điện tử Lịch sử Đảng bộ Hải Phòng (https://lichsudangbo.haiphong.gov.vn/), cập nhật trên 100 ấn phẩm lịch sử của các địa phương, đơn vị để phục vụ lưu trữ, tra cứu và khai thác; tiến hành nghiên cứu, biên soạn gần 50 bài viết trên các lĩnh vực; truyền tải hàng trăm tin, bài hoạt động... Việc cập nhật dữ liệu không chỉ hỗ trợ bảo quản và tiếp cận tư liệu mà còn tạo điều kiện kết nối các nguồn tài liệu của hai địa phương trước hợp nhất, phục vụ đối chiếu, xác minh thông tin, bổ sung biên niên sự kiện và hoàn thiện các công trình lịch sử Đảng. Đối với nội dung khuyết thiếu trong lịch sử Đảng bộ tỉnh Hải Dương và thành phố Hải Phòng trước hợp nhất, Ban Tuyên giáo Thành ủy đã tham mưu, đề xuất và trực tiếp tổ chức triển khai nhiệm vụ nghiên cứu khoa học cấp thành phố trong 3 năm từ tháng 12-2025 – 11-2028, với tên gọi “Nghiên cứu, xây dựng Biên niên sự kiện lịch sử Đảng bộ thành phố Hải Phòng (1925-2025)”.
Đoàn khảo sát của Viện Lịch sử Đảng cùng với Ban Tuyên giáo Thành ủy Hải Phòng đã có cuộc khảo sát thực tiễn tại một số xã, đặc khu.


Đoàn khảo sát làm việc tại xã Nguyễn Lương Bằng, thành phố Hải Phòng

Xã Nguyễn Lương Bằng được hình thành trên cơ sở sắp xếp các xã Đoàn Tùng, Thanh Tùng, Phạm Kha và Nhân Quyền, có diện tích tự nhiên 21,78 km², dân số 33.838 người. Đối với công tác lịch sử Đảng, lịch sử truyền thống địa phương, ngay sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, Ban Chấp hành Đảng bộ xã đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sưu tầm, đối chiếu, xác minh tư liệu; phát huy trí tuệ, kinh nghiệm của các đồng chí nguyên lãnh đạo, cán bộ qua các thời kỳ và những người am hiểu lịch sử địa phương; từng bước bổ sung, chỉnh lý, hoàn thiện các bản thảo lịch sử Đảng bộ và nhân dân của 4 xã tiền thân đến tháng 6-2025 trên nguyên tắc: tôn trọng sự thật lịch sử, bảo đảm tính khoa học, kế thừa những kết quả đã được nghiên cứu, công bố và làm sáng rõ những vấn đề còn thiếu, còn chưa đầy đủ. Đến nay, công tác biên soạn bổ sung đã đạt được những kết quả bước đầu; các bản thảo đang tiếp tục được rà soát, hoàn thiện và thực hiện các bước thẩm định theo quy định. Trong thời gian tiếp theo, Đảng bộ xã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo hoàn thiện các công trình lịch sử đảng bộ và nhân dân 4 xã tiền thân giai đoạn từ năm 1930 đến tháng 6-2025; chủ động phối hợp với cơ quan chuyên môn trong công tác thẩm định, tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý, tiếp tục rà soát, chỉnh lý, hoàn thiện bản thảo; phấn đấu hoàn thành việc in ấn, phát hành trong tháng 11-2026, bảo đảm chất lượng, tiến độ và giá trị lịch sử của các công trình. Thực hiện tốt công tác ghi biên niên sự kiện lịch sử Đảng bộ xã Nguyễn Lương Bằng; thu thập, cập nhật, hệ thống hóa và lưu trữ đầy đủ các tư liệu, sự kiện lịch sử quan trọng của Đảng bộ, bảo đảm tính chính xác, khoa học. Quan tâm công tác đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác lịch sử Đảng; chú trọng nâng cao kiến thức, kỹ năng nghiên cứu, sưu tầm, xử lý tư liệu và biên soạn lịch sử Đảng, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác lịch sử Đảng trong tình hình mới. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục lịch sử Đảng và lịch sử địa phương bằng các hình thức phù hợp; chỉ đạo các cơ sở giáo dục trên địa bàn đưa nội dung lịch sử đảng bộ và nhân dân các xã tiền thân vào giảng dạy, hoạt động ngoại khóa và giáo dục truyền thống, phù hợp với từng cấp học; góp phần bồi đắp lòng yêu quê hương, niềm tự hào và ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ, phát huy truyền thống lịch sử, cách mạng của địa phương.


Đoàn khảo sát làm việc tại Đặc khu Cát Hải, thành phố Hải Phòng

Đặc khu Cát Hải có vị trí chiến lược quan trọng của thành phố Hải Phòng và vùng Đông Bắc Tổ quốc, với diện tích tự nhiên là gần 345km2 (chưa tính khu vực quần đảo Long Châu), gồm hai đảo lớn: Cát Hải và Cát Bà. Theo sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, hiện nay đặc khu Cát Hải được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thị trấn Cát Hải, thị trấn Cát Bà và các xã Đồng Bài, Hoàng Châu, Nghĩa Lộ, Văn Phong, Gia Luận, Hiền Hào, Phù Long, Trân Châu, Việt Hải, Xuân Đám với dân số hơn 37.000 người. Đảng bộ đặc khu có 58 tổ chức đảng trực thuộc (17 đảng bộ và 41 chi bộ) với 2.850 đảng viên.
Nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của công tác lịch sử Đảng, Ban Tuyên giáo Đảng ủy đặc khu đã luôn bám sát các văn bản chỉ đạo của Trung ương và Thành ủy, đặc biệt là Chỉ thị số 20-CT/TW của Ban Bí thư “Về tiếp tục tăng cường, nâng cao chất lượng nghiên cứu, biên soạn, tuyên truyền, giáo dục lịch sử Đảng”. Đồng thời, đơn vị luôn chủ động cập nhật các định hướng khoa học mới theo Hướng dẫn số 977-HD/HVCTQG, ngày 13-7-2026 của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Hướng dẫn số 36-HD/BTGDVTU của Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Hải Phòng (nay là Ban Tuyên giáo Thành ủy) về việc chuẩn hóa, quản lý tư liệu lịch sử Đảng trong bối cảnh sắp xếp các đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy chính trị địa phương.
Năm 1995, Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Cát Hải (cũ) tổ chức biên soạn, xuất bản cuốn Lịch sử Đảng bộ huyện Cát Hải và năm 2010 đã chỉnh lý, bổ sung lần thứ nhất. Đến năm 2017, Ban Chấp hành Đảng bộ huyện quyết định chỉnh lý và biên soạn bổ sung giai đoạn 2010-2016 Lịch sử Đảng bộ huyện Cát Hải. Năm 2026, trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Ban Tuyên giáo Đảng ủy đặc khu đã tham mưu Ban Thường vụ Đảng ủy ban hành Kế hoạch biên soạn và xuất bản Biên niên Lịch sử Đảng bộ huyện Cát Hải giai đoạn 2017-2025; tham mưu ban hành Quyết định thành lập Ban Chỉ đạo, Tổ biên soạn và sưu tầm, dự kiến hoàn thành công tác biên soạn và xuất bản Biên niên Lịch sử Đảng bộ huyện Cát Hải giai đoạn 2017-2025 vào tháng 3-2027. Trong tháng 10-2026, Ban Tuyên giáo Đảng ủy đã hoàn thành xong Đề cương; bắt đầu trong tháng 11-2026 sẽ sưu tầm tài liệu và dự kiến sẽ hội thảo lần 1 vào cuối tháng 11-2026.
Đến tháng 6-2025, 100% các xã, thị trấn trên địa bàn huyện trước đây đã hoàn thành việc nghiên cứu, xuất bản sách lịch sử đảng bộ và phong trào cách mạng của địa phương mình. Tiêu biểu gồm các công trình: Lịch sử Đảng bộ và nhân dân thị trấn Cát Hải (1930-2010); Lịch sử Đảng bộ xã Gia Luận (1930-2014); Lịch sử phong trào cách mạng xã Phù Long (1945-2008), cùng các tập sách lịch sử của xã Xuân Đám, Văn Phong, Nghĩa Lộ, Đồng Bài, Hiền Hào, Việt Hải... 6/6 cơ quan thuộc khối Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể đã hoàn thành việc biên soạn và phát hành lịch sử Đảng, lịch sử truyền thống cách mạng của tổ chức mình. Năm 2026, Cuốn sách “Lịch sử Vườn Quốc gia Cát Bà - 40 năm xây dựng và phát triển (1986-2026)” được tổ chức biên soạn. Đây không chỉ là công trình tổng kết một chặng đường phát triển của đơn vị, mà còn là tư liệu có ý nghĩa về lịch sử ngành, về truyền thống của địa phương và về quá trình vận động, đổi mới tư duy quản lý tài nguyên, môi trường trong bối cảnh phát triển đất nước. Các công trình xuất bản đảm bảo tính Đảng, tính khoa học, tính lịch sử cao; đúc rút được những bài học kinh nghiệm lịch sử quý báu, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng; phát huy truyền thống cách mạng của địa phương, củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng.
Ban Tuyên giáo Đảng ủy đặc khu đã tập trung chuyển đổi phương thức truyền thông lịch sử theo hướng công nghệ hóa, tăng cường tính tiếp cận trực quan cho cán bộ, đảng viên và nhân dân (đặc biệt là trong trường học). Phối hợp với Ban Tuyên giáo Thành ủy số hóa toàn bộ dữ liệu, bản thảo điện tử đưa lên Hệ thống dữ liệu lịch sử Đảng bộ thành phố Hải Phòng. Tài liệu lịch sử Đảng bộ đặc khu đã được biên soạn tinh giản, tích hợp chính thức vào chương trình giảng dạy lịch sử địa phương tại các trường THCS, THPT trên địa bàn đặc khu và các lớp bồi dưỡng lý luận chính trị cho đối tượng kết nạp Đảng, đảng viên mới tại Trung tâm Chính trị đặc khu. Đồng thời, đặc khu đã triển khai số hóa, tích hợp mã QR tại các di tích lịch sử cách mạng, “địa chỉ đỏ” trên địa bàn nhằm phục vụ du khách tham quan và giáo dục lịch sử truyền thống cho thế hệ trẻ.
Những kết quả của công tác nghiên cứu, biên soạn, tuyên truyền, giáo dục lịch sử Đảng đạt được trên địa bàn thành phố Hải Phòng từ sau hợp nhất đến nay thể hiện sự kế thừa thành quả nghiên cứu của thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương trước hợp nhất; ghi nhận được những kết quả trong quá trình phát triển của các tổ chức đảng trong mô hình mới, đồng thời tạo tiền đề để nâng cao tính khoa học, tính Đảng, tính lịch sử, tính giáo dục và giá trị thực tiễn của các công trình lịch sử đảng bộ, lịch sử truyền thống, phục vụ công tác xây dựng Đảng và chính trị, tư tưởng trong thời gian tới trên địa bàn thành phố. Để tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác nghiên cứu, biên soạn, tuyên truyền, giáo dục lịch sử Đảng trên địa bàn thành phố Hải Phòng trong giai đoạn mới, Ban Tuyên giáo Thành ủy, các địa phương đã có những đề xuất, kiến nghị một số nội dung về công tác lịch sử Đảng trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đoàn khảo sát của Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, tiếp tục có sự phối hợp, hướng dẫn, hỗ trợ về chuyên môn, nghiệp vụ để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác lịch sử Đảng trên địa bàn thành phố trong thời gian tiếp theo.