Tóm tắt: Sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước và hoạt động ở nước ngoài, ngày 28-1-1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã trở về Tổ quốc, trực tiếp cùng với Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Đây là sự kiện có ý nghĩa lịch sử đặc biệt. Trên cơ sở phân tích bối cảnh lịch sử thế giới và trong nước, những điều kiện đặc thù của tỉnh Cao Bằng, bài viết tập trung làm rõ tầm nhìn chiến lược và phương pháp cách mạng khoa học của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc khi Người lựa chọn địa bàn này làm nơi trở về Tổ quốc. Tại địa bàn này, trong những năm 1941-1945, Nguyễn Ái Quốc đã trực tiếp thí điểm xây dựng Mặt trận Việt Minh, chủ trì Hội nghị Trung ương 8 (5-1941) và thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, tạo cơ sở, nền tảng tiến tới Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công.
Từ khóa: Nguyễn Ái Quốc; Cao Bằng; tầm nhìn chiến lược; Hội nghị Trung ương 8; Mặt trận Việt Minh; Cách mạng Tháng Tám
1. Bối cảnh thế giới và trong nước
Chiến tranh thế giới II bùng nổ (1-9-1939) đã nhanh chóng làm đảo lộn trật tự thế giới. Sự đối đầu quyết liệt giữa các nước đế quốc (phát xít và không phát xít) không chỉ tạo ra những biến động sâu sắc về chính trị - quân sự, mà còn trực tiếp tác động đến phong trào cách mạng và giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa. Ở châu Á, phát xít Nhật đẩy mạnh chiến lược “Nam tiến”, từng bước thôn tính và khống chế Đông Dương, biến khu vực này thành bàn đạp phục vụ chiến tranh xâm lược.
Tại Đông Dương, từ tháng 9-1940, quân đội Nhật Bản tiến vào Bắc Kỳ, buộc thực dân Pháp đầu hàng và chấp nhận chia sẻ quyền thống trị. Sự tồn tại song song của hai thế lực xâm lược Nhật - Pháp đã đẩy nhân dân Việt Nam vào tình trạng bị áp bức, bóc lột nặng nề hơn bao giờ hết. Mâu thuẫn giữa toàn thể nhân dân Việt Nam với đế quốc Pháp và phát xít Nhật trở thành mâu thuẫn chủ yếu, gay gắt nhất.
Trong nước, sau phong trào dân chủ 1936-1939, hệ thống tổ chức đảng được khôi phục và củng cố ở nhiều địa phương, đặc biệt là ở vùng miền núi phía Bắc. Tuy nhiên, lúc này thực dân Pháp ở Đông Dương bắt đầu thi hành chính sách phản động, ráo riết khủng bố phong trào đấu tranh cách mạng, bắt giam các chiến sĩ cách mạng, cấm các hoạt động công khai, hợp pháp, siết chặt ách cai trị. Trước tình hình mới, yêu cầu cấp bách đặt ra là phải có sự điều chỉnh chiến lược kịp thời, lựa chọn địa bàn phù hợp để xây dựng căn cứ địa, phát triển lực lượng, chuẩn bị cho giai đoạn quyết định của cách mạng Việt Nam.
2. Nguyễn Ái Quốc lựa chọn Cao Bằng để trở về Tổ quốc sau 30 năm tìm đường cứu nước và hoạt động ở nước ngoài
Việc Nguyễn Ái Quốc lựa chọn địa bàn tỉnh Cao Bằng để trở về Tổ quốc (28-1-1941) là một quyết định có ý nghĩa lịch sử đặc biệt, phản ánh tư duy chính trị sắc sảo, tầm nhìn chiến lược và nghệ thuật lãnh đạo cách mạng kiệt xuất của Người. Đây không phải là sự lựa chọn mang tính tình thế hay thuần túy nhằm bảo đảm an toàn cá nhân, mà là một lựa chọn có tính toán toàn diện, lâu dài, gắn liền với định hướng chiến lược căn bản của cách mạng Việt Nam trong giai đoạn chuyển hướng sang nhiệm vụ đẩy mạnh đấu tranh giải phóng dân tộc. Nếu như trong những năm trước đó, phong trào cách mạng chủ yếu phát triển ở các đô thị và vùng đồng bằng, thì trong điều kiện mới, việc xây dựng căn cứ địa ở vùng rừng núi, biên giới trở thành yêu cầu khách quan. Chính từ yêu cầu đó, Nguyễn Ái Quốc đã chủ động lựa chọn Cao Bằng - một địa bàn hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để mở đầu cho giai đoạn cách mạng mới.
Xét về địa lý - quân sự, Cao Bằng là tỉnh miền núi biên giới phía Bắc, có địa hình hiểm trở, rừng núi trùng điệp, nhiều hang động tự nhiên, giao thông đi lại khó khăn. Trong điều kiện kẻ thù của dân tộc còn mạnh, hệ thống kiểm soát, đàn áp của chính quyền thực dân - phát xít và tay sai dày đặc, địa hình Cao Bằng cho phép cách mạng tránh thế đối đầu trực diện, tạo điều kiện bảo toàn lực lượng, tích lũy thế và lực lâu dài. Đây là yếu tố có ý nghĩa sống còn đối với sự tồn tại và phát triển của cơ quan lãnh đạo cách mạng trong nước.
Đặc biệt, vị trí tiếp giáp Trung Quốc của Cao Bằng mang ý nghĩa chiến lược quan trọng. Nguyễn Ái Quốc với tầm nhìn quốc tế sâu rộng, luôn coi cách mạng Việt Nam là một bộ phận của phong trào cách mạng thế giới, đã chọn Cao Bằng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc duy trì tuyến liên lạc quốc tế, tranh thủ sự ủng hộ của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, đồng thời vẫn bảo đảm được tính bí mật, an toàn trước sự truy lùng gắt gao của kẻ thù.
Không chỉ cân nhắc các yếu tố địa - chính trị, Nguyễn Ái Quốc đặc biệt coi trọng yếu tố con người và phong trào quần chúng. Trước khi quyết định trở về Cao Bằng, Người đã nắm khá chắc tình hình phong trào cách mạng ở địa phương này. Từ cuối những năm 1930, các cơ sở đảng, các tổ chức yêu nước ở Cao Bằng đã được gây dựng, tuy chưa thật mạnh nhưng có tính bền bỉ, liên tục.
Đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Dao… ở Cao Bằng có truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết cộng đồng cao, gắn bó mật thiết với cách mạng. Nhân dân Cao Bằng sẵn sàng che chở, nuôi giấu cán bộ, bảo vệ cơ sở cách mạng, coi việc giúp đỡ cách mạng là trách nhiệm thiêng liêng đối với dân tộc. Đây chính là điểm tựa xã hội vững chắc, cho phép Nguyễn Ái Quốc hiện thực hóa quan điểm “cách mạng là sự nghiệp của quần chúng”.
Từ các yếu tố trên có thể khẳng định: việc Nguyễn Ái Quốc lựa chọn Cao Bằng là sự kết tinh của tư duy chiến lược, tầm nhìn dài hạn và nghệ thuật lãnh đạo cách mạng. Quyết định này không chỉ bảo đảm an toàn cho lãnh tụ và Trung ương, mà quan trọng hơn, đã mở ra một hướng đi đúng đắn cho cách mạng Việt Nam: xây dựng căn cứ địa cách mạng, lấy miền núi làm bàn đạp, chuẩn bị toàn diện cho khởi nghĩa giành chính quyền trong phạm vi cả nước.
3. Cao Bằng - nơi thí điểm xây dựng Mặt trận Việt Minh
Việc lựa chọn Cao Bằng làm địa bàn thí điểm xây dựng Mặt trận Việt Minh phản ánh rõ phương pháp cách mạng khoa học của Nguyễn Ái Quốc: thông qua thực tiễn để kiểm nghiệm và phát triển lý luận. Cao Bằng là vùng có kết cấu xã hội điển hình của khu vực miền núi Việt Nam, với đông đảo đồng bào các dân tộc thiểu số, đời sống kinh tế còn nhiều khó khăn nhưng có truyền thống yêu nước và tinh thần cộng đồng bền chặt. Đây là môi trường thuận lợi để thử nghiệm một mô hình mặt trận vừa bảo đảm tính đại đoàn kết dân tộc, vừa giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng.
Với quan điểm đó, Người trực tiếp bắt tay thực hiện chương trình thí điểm Việt Minh, tổ chức các Hội cứu quốc tại ba châu Hà Quảng, Hòa An, Nguyên Bình. Tại đây Người đã mở nhiều lớp huấn luyện cho cán bộ cách mạng, trực tiếp làm giảng viên huấn luyện về cách thức tổ chức các hội cứu quốc, giảng giải về chủ trương, mục đích, điều lệ của Mặt trận Việt Minh. Các cán bộ của Cao Bằng tiếp thu nhanh chóng những bài giảng rồi trở lại cơ sở, lăn lộn với phong trào. Kết quả là “Chỉ trong vòng 3 tháng, từ tháng 2 đến tháng 4-1941, phong trào Việt Minh đã lan rộng khắp ba châu Hòa An, Hà Quảng, Nguyên Bình, thu hút tới 2.000 hội viên trong các tổ chức cứu quốc, gồm đủ các thành phần dân tộc Tày, Nùng, Kinh, Dao, Mông...; đủ các lứa tuổi, đủ các giới: thanh niên, phụ nữ, phụ lão, nhi đồng”1. Trước sự lớn mạnh của các đoàn thể cứu quốc ở 3 châu thí điểm, tháng 4-1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chỉ đạo Hội nghị cán bộ Cao Bằng tại Goọc Mu (Pác Bó, Trường Hà) để rút kinh nghiệm về tổ chức Mặt trận Việt Minh. Hội nghị đánh giá: “công tác Việt Minh ở ba châu thí điểm đạt kết quả rất cao; Chương trình, Điều lệ Việt Minh là rất rõ ràng, dễ hiểu, dễ nhớ, rất thiết thực, phù hợp với nguyện vọng của nhân dân, vì vậy có sức lôi cuôn các tầng lớp quần chúng tham gia đông đảo”2.
Công tác thí điểm Mặt trận Việt Minh ở Cao Bằng thành công đã lan tỏa sang các vùng phụ cận như Bắc Kạn, Lạng Sơn, Hà Giang..., tạo nên tính chất rộng rãi, vững chắc của phong trào. Đó là cơ sở thực tiễn quan trọng để Đảng và lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc mở rộng mặt trận ra phạm vi toàn quốc, chuẩn bị lực lượng chính trị cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.
4. Cao Bằng - nơi tổ chức Hội nghị Trung ương 8 (5-1941)
Sau một thời gian khẩn trương chuẩn bị, đã diễn ra HNTƯ 8, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã chủ trì HNTƯ 8 tại lán Khuổi Nậm - Pác Bó từ ngày 10 đến 19-5-1941.
Trên cơ sở phân tích những diễn biến mới của tình hình thế giới, Hội nghị nhận định: “Nếu cuộc đế quốc chiến tranh lần trước đã đẻ ra Liên Xô, một nước xã hội chủ nghĩa thì cuộc đế quốc chiến tranh lần này sẽ đẻ ra nhiều nước xã hội chủ nghĩa, sẽ do đó mà cách mạng nhiều nước thành công”3, “Liên Xô thắng trận, quân Tàu phản công... Tất cả các điều kiện ấy sẽ giúp cho các cuộc vận động của Đảng ta mau phát triển và rồi đây lực lượng sẽ lan rộng toàn quốc để gây một cuộc khỏi nghĩa toàn quốc rộng lớn”4.
Phân tích thái độ chính trị của các giai cấp, tầng lớp, Hội nghị nêu rõ ở nước ta mâu thuẫn chủ yếu đòi hỏi phải được giải quyết cấp bách là mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với đế quốc phát xít Pháp - Nhật. Bởi vậy, “Cần phải thay đổi chiến lược... cho hợp với nguyện vọng chung của toàn thể nhân dân Đông Dương...”. Nhiệm vụ đánh Pháp đuổi Nhật “không phải riêng của giai cấp vô sản và dân cày, mà là nhiệm vụ chung của toàn thể nhân dân Đông Dương”, “cuộc cách mạng Đông Dương hiện tại không phải là cuộc cách mạng tư sản dân quyền, cuộc cách mạng phải giải quyết hai vấn đề: phản đế và điền địa nữa, mà là cuộc cách mạng chỉ phải giải quyết một vấn đề cần kíp “dân tộc giải phóng”, vậy thì cuộc cách mạng Đông Dương trong giai đoạn hiện tại là một cuộc cách mạng dân tộc giải phóng” 5.
Hội nghị chủ trương: “Trong lúc này khẩu hiệu của Đảng ta là trước hết phải làm sao giải phóng cho được các dân tộc Đông Dương ra khỏi ách của giặc Pháp - Nhật... nếu không giải quyết được vấn đề dân tộc giải phóng, không đòi được độc lập, tự do cho toàn thể dân tộc, thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộc còn chịu mãi kiếp ngựa trâu, mà quyền lợi của bộ phận, giai cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được”6. Hội nghị tiếp tục chủ trương đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, tạm gác khẩu hiệu “đánh đổ địa chủ, chia ruộng đất cho dân cày” thay bằng các khẩu hiệu tịch thu ruộng đất của bọn đế quốc và Việt gian chia cho dân cày nghèo, chia lại ruộng đất công cho công bằng, giảm tô, giảm tức.
Để có lực lượng tham gia thực hiện cuộc cách mạng vĩ đại này, từ thành công của việc xây dựng thí điểm Mặt trận Việt Minh ở Cao Bằng trước đó, Hội nghị quyết định thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh, gọi tắt là Việt Minh. Trên cơ sở dựa vào khối liên minh công - nông, Việt Minh tập hợp mọi tầng lớp nhân dân, không phân biệt giai cấp, dân tộc, tôn giáo, phú nông, địa chủ, tư bản bản xứ, miễn là có tinh thần yêu nước, thương nòi sẽ cùng nhau thống nhất trong Mặt trận, thu góp toàn lực đem tất cả ra phục vụ công cuộc đấu tranh giành quyền độc lập, tự do cho dân tộc, đánh tan giặc Pháp - Nhật xâm lược.
Cũng tại Hội nghị này, Trung ương quyết định phải xúc tiến ngay công tác chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang, coi đây là nhiệm vụ trung tâm của Đảng và của nhân dân trong giai đoạn hiện tại. Để đưa cuộc khởi nghĩa vũ trang đến thắng lợi, cần phải ra sức phát triển lực lượng cách mạng và hình thức tổ chức thích hợp, tiến hành xây dựng căn cứ địa. Nghị quyết Hội nghị ghi rõ: “Phải luôn luôn chuẩn bị một lực lượng sẵn sàng, nhằm vào cơ hội thuận tiện hơn cả mà đánh lại quân thù...”. Trong những hoàn cảnh nhất định “với lực lượng sẵn có, ta có thể lãnh đạo một cuộc khởi nghĩa từng phần trong từng địa phương cũng có thể giành sự thắng lợi mà mở đường cho một cuộc tổng khởi nghĩa to lớn”7.
Những quyết sách quan trọng nêu trên chính là ngọn cờ dẫn đường cho nhân dân Việt Nam tiến lên giành thắng lợi trong sự nghiệp đánh Pháp, đuổi Nhật, giành độc lập cho dân tộc và tự do cho nhân dân.
Việc tổ chức HNTƯ 8 tại Cao Bằng không chỉ xuất phát từ yêu cầu an toàn về mặt tổ chức, mà còn thể hiện tư duy gắn lý luận với thực tiễn: những quyết sách chiến lược của Đảng được hình thành ngay trong lòng phong trào cách mạng, nơi quần chúng đang trực tiếp đấu tranh, xây dựng lực lượng và căn cứ địa. Thành công của HNTƯ 8 có sự đóng góp quan trọng của Đảng bộ và quần chúng cách mạng Cao Bằng. Cao Bằng đã tạo mọi điều kiện để Hội nghị diễn ra thuận lợi; bảo vệ, bảo đảm tuyệt đối bí mật địa điểm Hội nghị; đưa đón an toàn các lãnh tụ của Đảng, các đồng chí lãnh đạo ở Trung ương từ các địa phương khác đến dự Hội nghị.
5. Cao Bằng - nơi tổ chức thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân
Việc thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân ngày 22-12-1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo (Nguyên Bình, Cao Bằng) là kết quả tất yếu của quá trình chuẩn bị lâu dài, toàn diện và có tính toán chiến lược của Nguyễn Ái Quốc. Đây không phải là một quyết định mang tính tình thế, mà là bước phát triển mới về chất trong tư duy chỉ đạo cách mạng giải phóng dân tộc của Người, đánh dấu sự chuyển hóa từ giai đoạn chuẩn bị lực lượng sang giai đoạn trực tiếp tiến hành đấu tranh giành chính quyền.
Cao Bằng là địa bàn hội tụ đầy đủ các điều kiện để hình thành lực lượng vũ trang cách mạng kiểu mới. Với hệ thống căn cứ Việt Minh đã được xây dựng và củng cố, phong trào quần chúng phát triển sâu rộng, Cao Bằng trở thành hậu phương chính trị - xã hội vững chắc cho sự ra đời của một tổ chức vũ trang có tính chất vừa quân sự vừa chính trị. Chính trong môi trường đó, tư tưởng “lấy chính trị làm gốc” trong xây dựng lực lượng vũ trang của Nguyễn Ái Quốc được hiện thực hóa một cách sinh động.
Khác với các tổ chức vũ trang yêu nước trước đó, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân ngay từ khi thành lập đã mang bản chất của một đội quân cách mạng dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng. Tên gọi của đội quân đã thể hiện rõ phương châm hoạt động: tuyên truyền giác ngộ quần chúng là nhiệm vụ hàng đầu, tác chiến quân sự phục vụ cho mục tiêu chính trị. Đây là sự phát triển sáng tạo của Nguyễn Ái Quốc trong việc vận dụng học thuyết Mác - Lênin về bạo lực cách mạng vào điều kiện cụ thể của Việt Nam - một nước thuộc địa nửa phong kiến, lực lượng cách mạng còn non trẻ.
Hai trận đánh Phay Khắt và Nà Ngần cuối năm 1944 không chỉ mang ý nghĩa quân sự đơn thuần, mà quan trọng hơn là có tác dụng chính trị sâu sắc. Thắng lợi ban đầu đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần cách mạng của quần chúng, củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và Việt Minh, đồng thời tạo ra hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy phong trào vũ trang phát triển ở nhiều địa phương khác. Thực tiễn đó chứng minh tính đúng đắn của quyết định thành lập lực lượng vũ trang tại Cao Bằng và vai trò trực tiếp của Nguyễn Ái Quốc trong việc định hướng xây dựng quân đội cách mạng Việt Nam.
Từ Cao Bằng, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân nhanh chóng phát triển, hợp nhất với các lực lượng vũ trang khác, hình thành Việt Nam Giải phóng quân - nòng cốt quân sự của Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945. Như vậy, Cao Bằng không chỉ là nơi khai sinh lực lượng vũ trang cách mạng, mà còn là không gian thực nghiệm thành công tư duy quân sự - chính trị của Nguyễn Ái Quốc, đặt nền móng cho sự ra đời và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam sau này.
6. Giá trị lịch sử và bài học kinh nghiệm
Việc Nguyễn Ái Quốc lựa chọn Cao Bằng làm nơi trở về Tổ quốc và tiến hành công tác chuẩn bị cho tổng khởi nghĩa trong giai đoạn 1941-1945 không chỉ mang ý nghĩa lịch sử trực tiếp đối với thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 mà còn để lại những bài học kinh nghiệm sâu sắc đối với cách mạng Việt Nam.
Về giá trị lịch sử: Cao Bằng là địa bàn mở đầu cho giai đoạn lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp lãnh đạo cách mạng trong nước sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước và hoạt động cách mạng. Tại đây, những quyết sách chiến lược quan trọng của Đảng và Nguyễn Ái Quốc được hình thành và kiểm nghiệm, từ việc xác định nhiệm vụ giải phóng dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu, xây dựng mặt trận dân tộc thống nhất, đến việc chuẩn bị lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang cho tổng khởi nghĩa. Lựa chọn Cao Bằng vì vậy gắn liền với bước ngoặt có tính quyết định của cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX. Những thành quả đạt được ở Cao Bằng trong thời gian này trở thành nền tảng trực tiếp cho sự hình thành và phát triển của căn cứ địa Việt Bắc - trung tâm chỉ huy chiến lược của cách mạng trong giai đoạn tiền khởi nghĩa và Tổng khởi nghĩa. Từ góc độ lịch sử, có thể khẳng định rằng không có tầm nhìn chiến lược của Nguyễn Ái Quốc, không có sự chuẩn bị toàn diện, lâu dài và vững chắc từ Cao Bằng, thì khó có thể có thắng lợi nhanh chóng và ít đổ máu của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Về bài học kinh nghiệm: Thực tiễn quá trình Nguyễn Ái Quốc lựa chọn Cao Bằng trong giai đoạn chuẩn bị Tổng khởi nghĩa giành chính quyền (1941-1945) đã để lại những bài học có giá trị thực tiễn sâu sắc. Trước hết là bài học về lựa chọn địa bàn chiến lược. Cao Bằng được lựa chọn không chỉ vì yếu tố địa hình hiểm trở, vị trí biên giới thuận lợi cho liên lạc quốc tế, mà quan trọng hơn là yếu tố “lòng dân” - sự ủng hộ, che chở và tham gia tích cực của đồng bào các dân tộc địa phương. Đây là bài học có ý nghĩa lâu dài trong việc xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân hiện nay.
Một bài học quan trọng khác là kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng lực lượng chính trị của quần chúng với lực lượng vũ trang, giữa đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang. Thực tiễn Cao Bằng cho thấy, chỉ khi hai lực lượng này được xây dựng song song, hỗ trợ lẫn nhau, cách mạng mới có thể đứng vững và phát triển trong điều kiện bị bao vây, đàn áp.
Quá trình chuẩn bị của Nguyễn Ái Quốc ở Cao Bằng còn để lại bài học về tính chủ động và linh hoạt, không nóng vội, nhưng cũng không bỏ lỡ thời cơ. Chính sự chuẩn bị bài bản từ Cao Bằng đã tạo điều kiện để Đảng và lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc có đủ cơ sở thực tiễn để mở rộng, phát triển Mặt trận Việt Minh, xây dựng căn cứ địa cách mạng và lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang trên phạm vi cả nước, tạo cơ sở chắc chắn cho Tổng khởi nghĩa nổ ra đúng thời điểm lịch sử.
Việc Nguyễn Ái Quốc lựa chọn Cao Bằng làm nơi trở về Tổ quốc sau 30 năm hoạt động ở nước ngoài không phải là quyết định mang tính ngẫu nhiên hay thuần túy địa lý, mà là kết quả của một tầm nhìn chiến lược sâu sắc, được hình thành trên cơ sở tổng kết thực tiễn cách mạng thế giới, nắm bắt chính xác tình hình trong nước và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Từ Cao Bằng, Nguyễn Ái Quốc đã trực tiếp lãnh đạo quá trình thay đổi chiến lược của cách mạng Việt Nam, xác lập nhiệm vụ giải phóng dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu và chuẩn bị toàn diện các điều kiện cho tổng khởi nghĩa giành chính quyền.
Thực tiễn cách mạng ở Cao Bằng giai đoạn 1941-1945 cho thấy sự thống nhất chặt chẽ giữa tư duy lý luận và hoạt động thực tiễn của Nguyễn Ái Quốc. Việc xây dựng thí điểm Mặt trận Việt Minh, tổ chức HNTƯ 8, thành lập lực lượng vũ trang cách mạng và từng bước mở rộng căn cứ địa từ Cao Bằng ra Việt Bắc và cả nước đã chứng minh tính đúng đắn của đường lối cách mạng giải phóng dân tộc do Đảng và Nguyễn Ái Quốc đề ra.
Nghiên cứu tầm nhìn của Nguyễn Ái Quốc trong việc lựa chọn Cao Bằng không chỉ góp phần làm sáng tỏ một giai đoạn lịch sử có ý nghĩa quyết định đối với thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, mà còn có giá trị khoa học trong việc nhận thức sâu sắc hơn về vai trò của lãnh tụ, về phương pháp lãnh đạo cách mạng và về quy luật giành thắng lợi của cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam. Đây cũng là cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, vận dụng sáng tạo những giá trị bền vững của tư tưởng Hồ Chí Minh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
Ngày nhận bài:7-1-2026 ; Ngày đánh giá, thẩm định: 24-1-2026 ; Ngày duyệt đăng: 28-1-2026
1, 2. Tỉnh ủy Cao Bằng, Bảo tàng Hồ Chí Minh: Chủ tịch Hồ Chí Minh với Cao Bằng, Nxb CTQG, H, 2015, tr. 38-39, 39-40
3, 4,5, 6, 7. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng Toàn tập, Nxb CTQG, H, 2000, T. 7, tr. 100, 131, 118-119, 112-113, 131-132.