Tóm tắt: Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, “cán bộ là cái gốc của mọi công việc”1, “Muôn việc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém. Đó là một chân lý nhất định”2. Đạo đức cách mạng “là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người”3. Là Đảng duy nhất cầm quyền, lãnh đạo công cuộc đổi mới, xây dựng và phát triển đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam phải luôn trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ; mỗi cán bộ, đảng viên phải không ngừng tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng.

1. Tính cấp thiết của việc xây dựng chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong tình hình hiện nay
Thứ nhất, xuất phát từ vai trò của đạo đức cách mạng đối với sự nghiệp cách mạng và đối với cán bộ, đảng viên.
Đạo đức cách mạng là cái gốc của người cán bộ, đảng viên, là yếu tố chủ yếu tạo nên giá trị, chất lượng, uy tín, danh dự của đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng. Cách mạng là sự nghiệp to lớn, vẻ vang, gian khổ và lâu dài, “Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang”4. Là những người tiên phong, đã nguyện dấn thân cống hiến vì sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc, thì cán bộ, đảng viên cần cả đức và tài, trong đó đức là gốc. “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”5.
Đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên không chỉ tác động trực tiếp đến năng lực lãnh đạo, cầm quyền, sức chiến đấu và uy tín của Đảng, mà còn ảnh hưởng lớn đến đạo đức toàn xã hội, nhất là trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường (KTTT) định hướng XHCN. Chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên là nhân tố hàng đầu có ý nghĩa quyết định đến chất lượng, hiệu quả hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị (HTCT). Phẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, trình độ, năng lực của cán bộ, đảng viên quyết định đến chất lượng, hiệu quả công tác của cán bộ, đảng viên và hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các tổ chức trong HTCT, quyết định năng lực xây dựng, tổ chức thực hiện các chủ trương, quan điểm, nghị quyết của Đảng ở các cấp. Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội thông qua nhiều phương thức khác nhau, trong đó có phương thức nêu gương của cán bộ, đảng viên của Đảng, phẩm chất, nhân cách, đạo đức của họ ảnh hưởng trực tiếp và sâu sắc đến đạo đức của toàn xã hội. Vì vậy, đòi hỏi mọi cán bộ, đảng viên phải luôn gương mẫu về mọi mặt, là tấm gương cho quần chúng noi theo. Với những khó khăn, thử thách, nguy cơ luôn hiện hữu trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng không có những chuẩn mực đạo đức làm nền tảng và đảng viên của Đảng không tu dưỡng, rèn luyện những phẩm chất đạo đức cách mạng, chắc chắn sẽ thoái hóa, biến chất và Đảng sẽ có nguy cơ tan rã và sẽ mất vai trò lãnh đạo, cầm quyền. Đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Một dân tộc, một đảng và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân”6.
Thứ hai, xuất phát từ sự suy thoái về đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên hiện nay.
Sau nhiều năm thực hiện đường lối đổi mới, mặc dù Đảng đã sớm chỉ ra những biểu hiện và đề ra biện pháp phòng chống, song tình trạng suy thoái về đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên không suy giảm. Đại hội IX (2001) của Đảng chỉ rõ: “Tình trạng tham nhũng, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên là rất nghiêm trọng”7. Đến Đại hội X (2006) của Đảng, “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, bệnh cơ hội, chủ nghĩa cá nhân và tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong một bộ phận cán bộ, công chức diễn ra nghiêm trọng. Nhiều tổ chức cơ sở đảng thiếu sức chiến đấu và không đủ năng lực giải quyết những vấn đề phức tạp nảy sinh”8. Đại hội XI (2011) của Đảng nhận định: “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên và tình tham nhũng, lãng phí, quan liêu, những tiêu cực và tệ nạn xã hội chưa được ngăn chặn đẩy lùi mà còn tiếp tục diễn biến phức tạp”9. Trong nhiệm kỳ Đại hội XI, BCHTƯ đã ban hành Nghị quyết số 12-NQ/TW, ngày 16-1-2012, “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay”. Nghị quyết đề ra ba giải pháp cấp bách về xây dựng, chỉnh đốn Đảng, trong đó giải pháp cấp bách nhất là “Kiên quyết đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trước hết là cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp để nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, củng cố niềm tin của đảng viên và của nhân dân đối với Đảng”. Mặc dù sau Đại hội XI, công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng được đẩy mạnh, tuy nhiên, sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ đảng viên vẫn diễn biến phức tạp. ??i h?i XII c?a ??ng nh?n ??nh, Đại hội XII của Đảng nhận định, “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa bị đẩy lùi; có mặt, có bộ phận còn diễn biến phức tạp hơn…”10. Ngay đầu nhiệm kỳ Đại hội XII (2016), BCHTƯ tiếp tục ban hành Nghị quyết số 04-NQ/TW, ngày 30-10-2016, “Về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ”, với việc chỉ ra 27 biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ của cán bộ, đảng viên. Với quyết tâm chính trị cao và hành động quyết liệt, công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng nhiệm kỳ Đại hội XII đạt được nhiều kết quả rất quan trọng. Tiếp đó, Đại hội XIII (2021) của Đảng chỉ rõ: “Một bộ phận cán bộ, đảng viên phai nhạt lý tưởng, giảm sút ý chí, ngại khó, ngại khổ, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”11. Việc thực hiện trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên chưa trở thành nền nếp, hiệu quả chưa cao. Không ít đảng viên nói không đi đôi với làm, thiếu sự nêu gương về đạo đức, lối sống, mất uy tín với nhân dân. Việc đấu tranh với những biểu hiện lệch lạc về đạo đức, lối sống chưa được thực hiện triệt để. Tình trạng quan liêu, tham nhũng, xa dân, vô cảm trước những khó khăn, bức xúc, những yêu cầu, đòi hỏi chính đáng của nhân dân vẫn còn diễn ra ở nhiều nơi. Sự suy thoái về phẩm chất đạo đức của một bộ phận cán bộ, đảng viên đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng hoạt động của cả HTCT, làm suy yếu bộ máy Đảng và Nhà nước, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng và để lại hậu quả vô cùng nguy hại. Nhìn lại những vụ việc, vụ án tham nhũng, tiêu cực được dư luận xã hội đặc biệt quan tâm thời gian qua, trong đó có nhiều cán bộ thuộc diện Trung ương quản lý bị đưa ra xét xử, cho thấy, tính chất, mức độ vi phạm ngày càng nghiêm trọng.
Thứ ba, xuất phát từ yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng trong bối cảnh mới.
Có thể khẳng định, yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn hiện nay đặt ra cho mỗi cấp ủy, tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng là hết sức nặng nề, có nhiều khó khăn, thử thách to lớn, bao gồm cả những yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng, chỉnh đốn Đảng và HTCT trong sạch, vững mạnh toàn diện và yêu cầu, nhiệm vụ của sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước, xây dựng, phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Mục tiêu tổng quát đã được Đảng chỉ rõ là: “Nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng; xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện; củng cố, tăng cường niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa; khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc, phát huy ý chí và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại; đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá; xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; phấn đấu đến giữa thế kỷ XXI, nước ta trở thành nước phát triển, theo định hướng xã hội chủ nghĩa”12.
 Yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng, chỉnh đốn Đảng và HTCT trong sạch, vững mạnh theo tinh thần Đại hội XIII của Đảng đang được triển khai quyết liệt, toàn diện và đồng bộ cả về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ, gắn với việc “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” tiếp tục được triển khai sâu rộng, trở thành nhiệm vụ thường xuyên càng đòi hỏi đội ngũ cán bộ, đảng viên phải tiếp tục học tập, rèn luyện những phẩm chất đạo đức cách mạng. Yêu cầu nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng luôn đòi hỏi đội ngũ cán bộ, đảng viên phải phát huy tính tiền phong, gương mẫu, nâng cao trình độ trí tuệ và bản lĩnh chính trị, đấu tranh phòng chống suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. 
Công cuộc đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH, phát triển KTTT định hướng XHCN, hội nhập quốc tế với hàng loạt các “đại kế hoạch”, “đại dự án”, “đại công trình”... trên các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội và trên mọi vùng miền của đất nước đã, đang đặt ra biết bao nhu cầu về đầu tư, khai thác, sử dụng, phát huy các nguồn lực bên trong và bên ngoài gắn với yêu cầu phát triển xanh, bền vững phục vụ cho sự xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc. Thực tiễn cho thấy, mặc dù đất nước đang đổi mới mạnh mẽ, chuyển mình và phát triển với nhiều thay đổi trên nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, tuy nhiên, đạo đức và giá trị văn hóa nói chung, văn hóa chính trị, văn hóa đảng nói riêng vẫn là những giá trị nền tảng, bảo đảm cho sự phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững của đất nước.
Thứ tư, xuất phát từ sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch.
 Các thế lực thù địch đẩy mạnh chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ bằng nhiều hình thức, thủ đoạn, chiêu bài, trong đó mũi nhọn là xuyên tạc, chống phá nhằm xóa bỏ nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; phủ nhận vai trò lãnh đạo, cầm quyền của Đảng; phủ nhận những thành tựu cách mạng mà nhân dân Việt Nam đã đạt được dưới sự lãnh đạo của Đảng; ra sức chia rẽ Đảng, Nhà nước với nhân dân, đòi đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập.
Các thế lực thù địch ra sức truyền bá tư tưởng, chính trị, văn hóa, đạo đức, lối sống tư bản vào xã hội Việt Nam, nhất là tác động, gây ảnh hưởng đối với thế hệ trẻ; phá hoại các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Một trong những cơ sở quan trọng để các thế lực thù địch khoét sâu chống phá, xuyên tạc bản chất của Đảng, Nhà nước và chế độ chính trị ở nước ta chính là viện dẫn sự suy thoái về tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong đó có cả những cán bộ cấp cao, lãnh đạo và nguyên lãnh đạo một số bộ, ban, ngành ở Trung ương đến cấp tỉnh và cơ sở. Họ cho rằng, phải chăng những chuẩn mực đạo đức cách mạng của những người cộng sản đã bị thực tiễn cuộc sống vượt qua? Reo rắc tâm lý hoài nghi, cho rằng, ngày càng có nhiều cán bộ, đảng viên bị xử lý kỷ luật liên quan đến tham nhũng, tiêu cực, thoái hóa, biến chất, suy thoái về đạo đức, lối sống phải chăng chứng minh những chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên không còn “linh thiêng”, không còn khả năng chống chọi với những cám dỗ lợi ích vật chất đời thường của người cộng sản?
Trước sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch, đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng phải làm gì để thể hiện bản lĩnh và vai trò, trách nhiệm của mình trước Đảng và nhân dân? Các cấp ủy, tổ chức đảng phải làm gì để đấu tranh ngăn chặn, phòng ngừa và giúp cán bộ, đảng viên của Đảng không bị suy thoái, sa ngã, biến chất? Đó là những vấn đề thực tiễn đang đặt ra cần phải có giải pháp căn cơ để đấu tranh phòng, chống triệt để.
Thứ năm, một số chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên hiện nay cần được cụ thể hóa với những nội hàm, nội dung, phù hợp với yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn đổi mới, hội nhập và phát triển.
 Có thể khẳng định, các chuẩn mực đạo đức cách mạng cơ bản của cán bộ, đảng viên trước đây đến nay vẫn còn nguyên giá trị, trong đó có nhiều chuẩn mực cần được coi trọng và đề cao hơn; cần bổ sung, phát triển với những tiêu chí, tiêu chuẩn, biểu hiện bằng những giá trị cụ thể phù hợp với thực tiễn đổi mới, phát triển đất nước trong điều kiện phát triển KTTT định hướng XHCN và hội nhập quốc tế, nhất là khi Đảng chủ trương xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Theo đó, các chuẩn mực: trung với nước, trung với Đảng, hiếu với dân, yêu thương con người, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, tinh thần quốc tế thủy chung, trong sáng, ý thức tổ chức, kỷ luật, sự hy sinh, cống hiến, lòng kiên trung... của cán bộ, đảng viên hiện nay cần phải được cụ thể hóa, chuẩn hóa bằng những tiêu chí, giá trị chuẩn mực phù hợp, vừa giữ vững tinh thần, giá trị căn cốt về phẩm chất đạo đức cách mạng theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, vừa không bị gò bó, hạn chế, thậm chí là “vòng kim cô”, “hẹp hòi”, “trói buộc” trong phấn đấu, rèn luyện, sinh hoạt của cá nhân và nhìn nhận, đánh giá của tổ chức.
Trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, nhiều cán bộ, đảng viên ra nước ngoài học tập, công tác; nhiều con em cán bộ, đảng viên ra nước ngoài học tập, rồi làm việc cho các công ty, tập đoàn lớn của tư bản nước ngoài; nhiều đảng viên làm chủ doanh nghiệp hoặc làm việc trong các doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài... vậy chuẩn mực “trung với nước”, “trung với Đảng” phải được xem xét, nhìn nhận, đánh giá ở những tiêu chí nào? Chuẩn mực trong quan hệ với nhân dân của cán bộ, đảng viên hiện nay ra sao? Tinh thần quốc tế thủy chung, trong sáng trong bối cảnh hiện nay cần được hiểu thế nào? Trong điều kiện phát triển KTTT, kích cầu phát triển sản xuất, thúc đẩy xã hội tiêu dùng, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, điều kiện kinh tế và mức sống của người dân hiện nay ngày càng được nâng lên… thì các phẩm chất “cần, kiệm, liêm, chính” cần được hiểu thế nào; sự hy sinh, cống hiến của cán bộ, đảng viên hiện nay cần được ghi nhận, đánh giá ra sao...? Đó cũng là những vấn đề thực tiễn đặt ra cần có giải pháp và cách nhìn nhận thực tế, khả thi.
2. Một số chuẩn mực đạo đức cách mạng hiện nay của cán bộ, đảng viên cần được quan tâm rèn luyện
Xây dựng chuẩn mực đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên trong tình hình hiện nay là yêu cầu cấp thiết, là cơ sở cho cán bộ, đảng viên tự giác tu dưỡng, rèn luyện, tự điều chỉnh hành vi ứng xử trong công việc, cuộc sống hằng ngày. Đại hội XIII của Đảng chỉ rõ: “Nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện các giá trị đạo đức cách mạng theo tinh thần Đảng ta là đạo đức, là văn minh cho phù hợp với điều kiện mới và truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc”13. Xây dựng chuẩn mực đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên phải phù hợp với tình hình mới và truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc. Trong tình hình hiện nay, đội ngũ cán bộ, đảng viên cần tích cực phấn đấu, rèn luyện một số phẩm chất cơ bản sau đây:
Thứ nhất, có bản lĩnh chính trị vững vàng, trung với nước, trung với Đảng.
Là những công dân tiêu biểu, ưu tú, mẫu mực, đồng thời là thành viên của một Đảng vì nước, vì dân, là những chiến sĩ cách mạng trong đội tiên phong của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và cả dân tộc, một đảng duy nhất cầm quyền, lãnh đạo sự nghiệp cách mạng, do đó yêu cầu hàng đầu của cán bộ, đảng viên là lòng trung với  nước, trung với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân, trung thành, tin tưởng tuyệt đối với mục tiêu, lý tưởng và sự lãnh đạo của Đảng. Sứ mệnh đó đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên không dao động trước khó khăn, thử thách, có bản lĩnh chính trị kiên định, vững vàng, một lòng, một dạ tin và hành động theo Đảng, vì Đảng, vì Tổ quốc và vì lợi ích của nhân dân. Bản lĩnh chính trị vững vàng, lòng trung với nước, với Đảng của cán bộ, đảng viên là “hòn đá tảng” trước mọi sóng gió, thử thách.
Thứ hai, Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư.
Đây là những nội dung, giá trị trung tâm, cốt lõi trong đạo đức cách mạng của người cán bộ, đảng viên. Cần là lao động, học tập cần cù, siêng năng, cố gắng, lao động có kế hoạch, năng suất, sáng tạo; lao động với tinh thần chủ động, tự giác, tự lực cánh sinh, không lười biếng, không ỷ lại, không dựa dẫm. Cần còn là chuyên cần, chuyên sâu, chuyên môn hóa, chuyên nghiệp hóa trong lao động, sản xuất, công tác. Kiệm là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, chi phí, của cải, rộng hơn là tiết kiệm các nguồn lực tài nguyên, tài sản của Nhà nước, của nhân dân và của bản thân mình, “không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi”14. Liêm là sự thanh liêm, liêm khiết, trong sạch, không tham ô, là “luôn tôn trọng, giữ gìn của công và của nhân dân”15; “không tham địa vị. Không tham tiền tài. Không tham sung sướng. Không ham người tâng bốc mình”16. Chính là chính trực, ngay thẳng, không tà, là đứng đắn, quang minh chính đại. Đối với mình không tự cao, tự đại; đối với người không nịnh trên, khinh dưới, không dối trá, lừa lọc, luôn giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết. Đối với việc thì để việc công lên trên, lên trước việc tư, việc riêng. Được giao nhiệm vụ gì quyết làm cho kỳ được, “việc phải thì dù nhỏ cũng làm, việc trái thì dù nhỏ cũng tránh”17. Chí công vô tư là rất mực công bằng, công tâm, tất cả vì việc công, vì tập thể, vì nhân dân và lợi ích đất nước; không được có lòng riêng, thiên tư, thiên vị “tư ân, tư huệ, hoặc tư thù, tư oán”, đem lòng chí công, vô tư đối với người, với việc. “Có khó nhọc thì mình nên đi trước, khi hưởng thụ thì mình nên đi sau”18, “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”19. Muốn chí công vô tư phải chiến thắng được chủ nghĩa cá nhân.
Thứ ba, ham học hỏi, cầu tiến bộ, luôn khát vọng cống hiến vì đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn cán bộ, đảng viên: “Nếu không chịu khó học thì không tiến bộ được. Không tiến bộ là thoái bộ. Xã hội càng đi tới, công việc càng nhiều, máy móc càng tinh xảo. Mình mà không chịu học thì lạc hậu, mà lạc hậu là bị đào thải, tự mình đào thải mình”20. Công cuộc đổi mới của nước ta là một cuộc cách mạng toàn diện và sâu sắc, diễn ra trên tất cả lĩnh vực của đời sống xã hội. Đó là một quá trình khó khăn, vừa làm vừa rút kinh nghiệm, chưa có mô hình định sẵn. Mặt khác, trong thời đại cách mạng 4.0 và toàn cầu hóa hiện nay, thế giới đang có nhiều chuyển biến mạnh mẽ, nhiều vấn đề phức tạp mới nảy sinh. Từ đó, đòi hỏi cán bộ, đảng viên phải là người có học thức, năng lực trí tuệ và có tinh thần sáng tạo, ham học hỏi, cầu tiến bộ. Để thích ứng và làm chủ được trong thế giới, xã hội, cuộc sống càng mở, thì con người càng phải học hỏi, bao gồm cả tự học. Cán bộ, đảng viên càng phải chủ động, tự giác học hỏi, làm chủ tri thức, khoa học, công nghệ, biết “đứng trên vai” của những người khổng lồ, làm giàu tri thức cho bản thân, cho Đảng từ kho tàng tri thức của nhân loại.
Khát vọng cống hiến cho Đảng, cho đất nước và nhân dân của cán bộ, đảng viên hiện nay không phải chỉ nằm ở mong muốn, mơ ước mà phải được thể hiện ở ý chí, tinh thần, nghị lực, niềm say mê đổi mới, sáng tạo, nhiệt huyết và lan tỏa tinh thần, truyền cảm hứng hành động vì một nước Việt Nam hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc trong đồng chí, đồng nghiệp và đối với người dân trong nước và người Việt Nam ở nước ngoài, thể hiện trong lao động, sản xuất, kinh doanh, trong hoạt động lãnh đạo, quản lý và trong công tác chuyên môn, trong nghiên cứu khoa học và trong hoạt động giáo dục- đào tạo... Tất cả phải hướng đến xây dựng nước Việt Nam độc lập, giàu mạnh, phồn vinh, thịnh vượng, nhân dân thực sự được tự do, hạnh phúc, có đời sống vật chất và tinh thần cao, có môi trường sống và làm việc tốt, người dân được thực sự làm chủ đất nước, làm chủ cuộc sống của mình.
Thứ tư, gương mẫu, chấp hành nghiêm Điều lệ, nghị quyết, quy định của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước.
Tính tiên phong, gương mẫu là phẩm chất chính trị, nhưng cũng là hành vi đạo đức cần có hàng đầu của cán bộ, đảng viên. Nêu gương là một phương thức lãnh đạo quan trọng của Đảng. Do đó, rèn luyện tính gương mẫu và ý thức chấp hành nghiêm Cương lĩnh, Điều lệ, nghị quyết, quy định của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước là những giá trị chuẩn mực về tư tưởng chính trị và đạo đức của cán bộ, đảng viên. Về vấn đề này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nhiều lần chỉ dạy chúng ta một cách sâu sắc: “Người đảng viên - dù công tác to hay nhỏ, địa vị cao hay thấp - ở đâu cũng phải làm gương mẫu cho quần chúng... Mà muốn cho quần chúng hăng hái thi hành, thì người đảng viên ắt phải xung phong làm gương mẫu để quần chúng bắt chước, làm theo. Mà muốn cho quần chúng nghe lời mình, làm theo mình, thì người đảng viên, từ việc làm, lời nói cho đến cách ăn ở, phải thế nào cho dân tin, dân phục, dân yêu”21. Về ý thức chấp hành kỷ luật đảng, Người chỉ rõ: “Đảng ta tuy nhiều người, nhưng khi tiến đánh thì chỉ như một người. Đó là nhờ có kỷ luật. Kỷ luật của ta là kỷ luật sắt, nghĩa là nghiêm túc và tự giác. Các đồng chí chúng ta cần phải ra sức giữ gìn kỷ luật sắt của Đảng”22. Người căn dặn: “Các đồng chí từ Trung ương đến các chi bộ cần phải giữ gìn sự đoàn kết nhất trí của Đảng như giữ gìn con ngươi của mắt mình”23. Cán bộ, đảng viên chẳng những phải giữ gìn kỷ luật của Đảng mà còn phải giữ gìn kỷ luật của chính quyền, của cơ quan, đoàn thể cách mạng, của nhân dân, bởi “kỷ luật của chính quyền, của đoàn thể, nhân dân và Đảng cũng là một”24.
Thứ năm, gắn bó mật thiết với dân, trọng dân, tin dân, học dân, có trách nhiệm với dân.
Mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa Đảng với dân là một trong những nguyên tắc tổ chức và hoạt động cơ bản của Đảng đã được ghi trong Điều lệ Đảng hiện hành. Chủ nghĩa Mác - Lênin đã khẳng định sức mạnh vô địch của đảng cộng sản là ở mối liên hệ chặt chẽ với nhân dân. Đảng đã khẳng định, gắn bó mật thiết với nhân dân là cội nguồn sức mạnh của Đảng, là gốc của thắng lợi và là tài sản quý báu của Đảng. Với vai trò, trách nhiệm vừa là “người lãnh đạo”, vừa là “người đầy tớ” trung thành, là “cầu nối” giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, “người tổ chức” quần chúng thực hiện thắng lợi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thì việc gắn bó mật thiết với nhân dân, trọng dân, tin dân, học dân, có trách nhiệm với dân là những phẩm chất, giá trị chính trị - đạo đức hết sức quan trọng mà mỗi cán bộ, đảng viên của Đảng phải học tập, rèn luyện và thể hiện hằng ngày. Cán bộ, đảng viên có yêu dân, có tin dân, trọng dân, vì nhân dân thì mới hết lòng, hết sức phụng sự nhân dân, mới tích cực lắng nghe ý kiến của nhân dân, mới có thể khơi dậy và phát huy sức mạnh trí lực, nhân lực và tài lực của nhân dân. Có gần dân cán bộ, đảng viên mới hiểu thực tiễn phong phú, sinh động đang diễn ra trong đời sống xã hội, mới nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyện vọng và sáng kiến của nhân dân để đề ra các chủ trương, biện pháp phù hợp cũng như làm cho dân hiểu, dân tin và thực hiện tốt mọi chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đồng thời, có học hỏi dân thì cán bộ, đảng viên mới mở mang, làm giàu thêm hiểu biết của mình bằng trí tuệ sáng tạo, kinh nghiệm phong phú của nhân dân và mới có thể lãnh đạo nhân dân được.
Thứ sáu, thực hành tự phê bình và phê bình, kiên quyết phòng, chống chủ nghĩa cá nhân.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: Chủ nghĩa cá nhân là trong bất cứ công việc gì cũng nghĩ đến lợi ích riêng của mình trước hết, muốn cho mọi người vì mình trước khi mình vì mọi người. Chủ nghĩa cá nhân là một thứ vi trùng rất độc, đẻ ra hàng trăm thứ bệnh: tham ô, hủ hoá, lãng phí, xa hoa, tham danh trục lợi, thích địa vị quyền hành, tự cao tự đại, coi thường tập thể, xem khinh quần chúng, độc đoán, chuyên quyền, quan liêu, mệnh lệnh,... Từ đó, Người đặt ra nhiệm vụ “phải xoá sạch chủ nghĩa cá nhân”25 và coi đây là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, liên tục trong công tác xây dựng Đảng. Đối với mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là đối với cán bộ, đảng viên có chức quyền, nếu thiếu tu dưỡng đạo đức cách mạng, họ rất dễ bị cám dỗ và sa ngã bởi lợi ích vật chất “che mắt”; lợi dụng chức quyền, thu vén cá nhân, tham nhũng, làm giàu bất chính dẫn đến suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” là hệ quả tất yếu. Phòng, chống chủ nghĩa cá nhân hiện nay, đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên luôn có ý thức phục tùng kỷ luật tập thể, biết đặt “dĩ công vi thượng”, kiên quyết loại bỏ ham muốn cá nhân, làm phương hại đến lợi ích tập thể, lợi ích của Đảng, Nhà nước và nhân dân. Để chống chủ nghĩa cá nhân, cần thực hiện nhiều biện pháp, trong đó tự phê bình và phê bình trong Đảng là biện pháp hữu hiệu nhất đối với cán bộ, đảng viên. “Mỗi đảng viên, mỗi cán bộ, cần phải thật thà tự xét và xét đồng chí mình, ai có khuyết điểm nào, thì phải thật thà cố gắng tự sửa chữa và giúp sửa chữa lẫn nhau. Thang thuốc hay nhất là thiết thực phê bình và tự phê bình”26.
Đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên hiện nay là hệ thống các giá trị, chuẩn mực đạo đức của người cộng sản được xây dựng trên quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kế thừa, phát huy những giá trị truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc và nhân loại mà mỗi cán bộ, đảng viên phải phấn đấu tu dưỡng, rèn luyện hằng ngày, xứng đáng là tấm gương để quần chúng noi theo. Đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển và củng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”27.
 
 

1, 2, 3, 5, 16, 22, 26. Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb CTQG, H, 2011, T. 5, tr. 309, 280, 292, 292, 292, 292, 302
4, 18, 19, 27. Sđd, T. 11, tr. 601, 400, 603, 612
6, 23, 25. Sđd, T. 15, tr. 672, 611, 169
7. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H, 2001, tr. 76
8. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H, 2006, tr. 65
9.  Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb CTQG, H, 2011, tr. 173
10. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Văn phòng Trung ương Đảng, H, 2016, tr. 185
11, 12, 13. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb CTQGST, H, 2021, T. I, tr. 92, 111-112, 184
14, 22. Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb CTQG, H, 2011, T. 6, tr. 122, 17
15, 17. Sđd, T. 9, tr. 145, 145
20. Sđd, T. 13, tr. 333
21. Sđd, T. 7, tr. 55
24. Sđd, T. 8, tr. 51.