Tóm tắt: “Quan hệ đặc biệt” Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Kaysone Phomvihane định danh trên cơ sở tổng kết thực tiễn lịch sử quan hệ giữa hai phong trào cách mạng Việt Nam và Lào hình thành vào năm 1930, khi sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc của Việt Nam và Lào được đặt dưới sự lãnh đạo của chính Đảng vô sản1. Quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam, theo từng giai đoạn lịch sử, được thể hiện thông qua nhiều hình thức và nội dung quan hệ khác nhau, song, xuyên suốt về bản chất là quan hệ bắt nguồn từ lòng yêu nước nồng nàn kết hợp với chủ nghĩa quốc tế cao cả; tình đoàn kết thủy chung và niềm tin về lòng chân thành, trong sáng mà hai dân tộc Việt Nam - Lào dành cho nhau; sự giúp đỡ đến mức cao nhất giữa hai bên nhằm thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ cách mạng và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển tương lai của hai dân tộc.
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954), “quan hệ đặc biệt” Việt Nam và Lào mang nội dung “Liên minh chiến đấu” - một điển hình, mẫu mực, hiếm có về sự gắn kết keo sơn, bền chặt, trong sáng và đầy hiệu quả giữa hai dân tộc đấu tranh vì độc lập, tự do.

Từ khóa: Liên minh chiến đấu; Việt Nam-Lào; Lào-Việt Nam; tư duy chiến lược; tình cảm; thành quả; (1945-1954)

Tóm tắt: Xác định chủ trương, đường lối và nhiệm vụ trong từng thời kỳ, giai đoạn cách mạng có ý nghĩa sống còn đối với sự nghiệp cách mạng của bất kỳ đảng cách mạng nào. Việc xác định đó phải dựa trên những căn cứ từ nhu cầu lớn nhất của đối tượng lãnh đạo đến phương pháp, con đường và thời cơ thực hiện. Đảng Cộng sản Đông Dương đã xử lý đúng đắn nhiệm vụ giải phóng dân tộc và đoàn kết quốc tế trong khuôn khổ ba nước Đông Dương.
Bài viết điểm lại ý kiến của C. Mác, Ph. Ăngghen và V.I. Lênin về vấn đề trên, trình bày quá trình hình thành đường lối và thực hiện nhiệm vụ giải phóng dân tộc của Đảng từ khi Đảng ra đời cho đến khi nhiệm vụ này được khẳng định dứt khoát với việc xử lý đúng nguyên tắc Mác xít về đoàn kết quốc tế với Lào, Campuchia và vai trò to lớn của Nguyễn Ái Quốc tại Hội nghị Trung ương, tháng 5-1941.

Từ khóa: Giải phóng dân tộc; đoàn kết quốc tế; Hội nghị Trung ương, tháng 5-1941; C. Mác, Ph. Ăngghen; V.I. Lênin

Tóm tắt: Trong thời kỳ đổi mới, Đảng chủ trương lãnh đạo tiến hành đổi mới từ nông nghiệp, khơi dậy tư duy sáng tạo, tinh thần tự chủ của người nông dân, đã thể hiện rõ Đảng tin tưởng vào tinh thần và khả năng cách mạng, khát vọng vươn lên của nông dân. Gần 40 năm đổi mới, vai trò, vị thế của người nông dân được Đảng khẳng định, chứng tỏ sự thống nhất cao giữa đường lối, trí tuệ, quyết tâm của Đảng, của sự thống nhất giữa ý Đảng- lòng Dân trong xây dựng, phát triển toàn diện giai cấp nông dân Việt Nam

Từ khóa: Chủ trương của Đảng; nông nghiệp; nông dân; nông thôn; đổi mới

Lời Ban Biên tập: Đồng chí Nguyễn Duy Trinh (tên khai sinh là Nguyễn Đình Biền), sinh ngày 15-7-1910, tại làng Cổ Đan, tổng Đặng Xá, nay là xã Phúc Thọ, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Với 75 tuổi đời, gần 60 năm hoạt động cách mạng liên tục, đồng chí được phân công đảm trách nhiều chức vụ quan trọng của Đảng, Nhà nước, như: Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh Văn phòng Trung ương Đảng, Bộ trưởng Phủ Thủ tướng, Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Nhà nước, Phó Thủ tướng Chính phủ kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao... Đồng chí là đại biểu Quốc hội từ khóa I đến khóa VII. Trên các cương vị công tác, đồng chí Nguyễn Duy Trinh luôn hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ được giao; là tấm gương mẫu mực về đạo đức của người cộng sản. Với những cống hiến lớn lao cho sự nghiệp cách mạng, đồng chí đã được Đảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Sao Vàng và nhiều huân, huy chương cao quý khác.
Kỷ niệm 110 năm Ngày sinh của đồng chí Nguyễn Duy Trinh (15-7-1910 - 15-7-2020), Tạp chí Lịch sử Đảng trân trọng giới thiệu bài phát biểu đề dẫn của GS, TS Nguyễn Xuân Thắng, Bí thư Trung ương Đảng, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng lý luận Trung ương, tại Hội thảo khoa học: “Đồng chí Nguyễn Duy Trinh-Nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam”, tổ chức ngày 15-7-2020, tại tỉnh Nghệ An.

Từ khóa: Nguyễn Duy Trinh; nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu; cách mạng Việt Nam

Tóm tắt: Sự chủ động, sáng tạo của các Đảng bộ địa phương đóng vai trò quan trọng trong khôi phục, củng cố và phát triển hệ thống tổ chức Đảng trong hoàn cảnh bị đối phương đánh phá ác liệt; bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng một cách sâu sát và liên tục đối với phong trào đấu tranh của nhân dân Việt Nam, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công cuộc giải phóng dân tộc. Khi thời cơ đến, phần lớn địa phương không nhận được lệnh phát động khởi nghĩa của Ủy ban Dân tộc giải phóng toàn quốc, các Đảng bộ địa phương đã chủ động, sáng tạo, căn cứ vào Chỉ thị “Nhật-Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta“, phát động khởi nghĩa, đóng vai trò to lớn trong thành công Tổng khởi nghĩa trên toàn quốc. Trên tinh thần chủ động, sáng tạo, các Đảng bộ địa phương bám sát thực tiễn, thực hiện những phương pháp đấu tranh, phương pháp tổng khởi nghĩa, phương pháp giành chính quyền về tay nhân dân rất độc đáo, đạt hiệu quả tối ưu.

Từ khóa: Chủ động, sáng tạo; Đảng bộ địa phương; Cách mạng Tháng Tám năm 1945

Tóm tắt: Từ năm 1965, chính quyền Mỹ quyết định leo thang chiến tranh xâm lược Việt Nam: tăng cường ném bom miền Bắc, đưa quân đội Mỹ trực tiếp tham chiến ở miền Nam, đồng thời đề nghị Việt Nam thương lượng. Dư luận trong nước Mỹ và quốc tế mặc dù phản đối cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam, song cũng có nhiều ý kiến khuyên Việt Nam nên đồng ý đàm với Mỹ. Bài viết dựng lại quá trình đấu tranh ngoại giao của Việt Nam chống lại ý đồ thương lượng trên thế mạnh của Mỹ từ khi Mỹ bắt đầu leo thang chiến tranh, đầu năm 1965, cho đến trước khi Đảng quyết định mở mặt trận ngoại giao, chuẩn bị cho giai đoạn vừa đánh vừa đàm.

Từ khóa: Đấu tranh ngoại giao; Việt Nam; đế quốc Mỹ; 1965-1966

Tóm tắt: Quá trình xây dựng giai cấp nông dân Việt Nam giai đọn 1986-2025 được Đảng Cộng sản Việt Nam đặc biệt quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo. Qua đó, giai cấp nông dân không ngừng được củng cố vững chắc, tiếp tục liên minh chặt chẽ với giai cấp công nhân và tầng lớp trí thức trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, góp phần quan trọng vào những thành tựu mà Việt Nam đạt được trong công cuộc đổi mới. Quá trình đó đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý.

Từ khóa: Giai cấp nông dân; bài học kinh nghiệm; 1986-2025

Tóm tắt: Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Đảng ủy Cảnh sát biển Việt Nam đã tích cực, chủ động triển khai nhiều chủ trương, biện pháp khơi dậy và phát huy tối đa nhân tố chính trị, tinh thần của cán bộ, chiến sĩ, xây dựng lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Đặc biệt, do luôn được chú trọng xây dựng về chính trị, tinh thần, cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát biển Việt Nam đã nêu cao ý chí quyết tâm, không quản ngại khó khăn, gian khổ, hiểm nguy; kiên cường bám trụ nơi “đầu sóng, ngọn gió” bảo vệ chủ quyền, giữ bình yên biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Từ khóa: Cảnh sát biển Việt Nam; nhân tố chính trị, tinh thần

Lời Ban Biên tập: Nhân dịp kỷ niệm 50 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30-4-1975 – 30-4-2025), ngày 23-4-2025, tại Hà Nội, Bộ Ngoại giao tổ chức Hội thảo quốc tế với chủ đề: “50 năm thống nhất đất nước: Vai trò kiến tạo của ngoại giao trong lịch sử và hiện tại”. Đồng chí Lương Cường, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam dự, có bài phát biểu quan trọng, nhấn mạnh vai trò và những đóng góp to lớn của ngoại giao Việt Nam trong kiến tạo hòa bình, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc; khẳng định Việt Nam luôn nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, sẵn sàng, chủ động đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của thế giới.
Tạp chí Lịch sử Đảng trân trọng trích đăng bài phát biểu của Chủ tịch nước Lương Cường. (theo bài đăng trên Báo Nhân Dân số 25365, ngày 24-4-2025). Đầu đề do Ban Biên tập đặt.

Tóm tắt: Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhận thức sâu sắc về sức mạnh của quần chúng nhân dân, chủ trương thành lập, mở rộng Mặt trận để tập hợp, đoàn kết và phát huy sức mạnh toàn dân trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giành độc lập tự do, thống nhất đất nước. Trong quá trình tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam những năm 1954-1975, Đảng đã lãnh đạo thành lập Mặt trận Tổ quốc ở miền Bắc và Mặt trận Dân tộc Giải phóng ở miền Nam nhằm tập hợp, đoàn kết nhân dân thực hiện thắng lợi nhiệm vụ trên cả hai miền. Từ năm 1968, Đảng lãnh đạo thành lập Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hòa bình ở các đô thị miền Nam. Sau khi thành lập, Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hòa bình cùng với Mặt trận Dân tộc Giải phóng đã tập hợp, đoàn kết và phát huy sức mạnh tổng hợp của nhân dân ở cả nông thôn, miền núi và đô thị tích cực đấu tranh, góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước năm 1975.

Từ khóa: Đảng Cộng sản Việt Nam; mặt trận; đấu tranh chính trị; giải phóng miền Nam