Tóm tắt: Khi chuẩn bị những điều kiện cần thiết để thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc-Hồ Chí Minh đã đặc biệt chú trọng việc tập hợp, giáo dục, bồi dưỡng, rèn luyện những chiến sĩ yêu nước, cách mạng hăng hái, trung kiên. Những người tiên phong đó là hạt nhân để xây dựng một Đảng chân chính cách mạng. Những lớp đào tạo, bồi dưỡng đầu tiên (1925-1927) tại Quảng Châu (Trung Quốc) đã thể hiện tư tưởng của Người về xây dựng Đảng và xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng. Đó là nền móng vững chắc cả về lý luận và thực tiễn của công tác kết nạp đảng viên, xây dựng đội ngũ đảng viên, cán bộ thật sự trung thành với sự nghiệp cách mạng của Đảng, của giai cấp công nhân và dân tộc Việt Nam. Giáo dục, rèn luyện nâng cao chất lượng đảng viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh và thực hiện Chỉ thị số 28-CT/TW của Ban Bí thư, sẽ góp phần quan trọng nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong tình hình mới.
1. Trong tác phẩm Đường Kách mệnh (1927), Nguyễn Ái Quốc viết ở trang đầu về Tư cách một người cách mệnh, với 23 điểm. Có thể coi đó như những tiêu chuẩn cơ bản, cần thiết của một người cách mạng, một đảng viên cộng sản mà suốt quá trình đấu tranh cách mạng, các thế hệ đảng viên cộng sản đã soi vào đó để phấn đấu, rèn luyện và hành động. Nguyễn Ái Quốc tự mình rèn luyện và yêu cầu các chiến sĩ cộng sản phấn đấu theo những phẩm chất cao cả đó: phải giữ chủ nghĩa cho vững, hy sinh, cần kiệm, vị công vong tư, không hiếu danh, không kiêu ngạo, nói thì phải làm, ít lòng tham muốn về vật chất, cả quyết sửa lỗi mình, quyết đoán, phục tùng đoàn thể, v.v1. Những chuẩn mực đó hoàn toàn mang tính hiện thực đối với mỗi cán bộ, đảng viên trong thực tiễn đấu tranh cách mạng.
Trong những năm Đảng lãnh đạo đấu tranh giải phóng, giành độc lập, giành chính quyền (1930-1945), các cán bộ, đảng viên của Đảng đã kiên cường lãnh đạo phong trào cách mạng của quần chúng theo lý tưởng, Cương lĩnh, đường lối của Đảng và giành được thắng lợi vẻ vang trong cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Thực tiễn cách mạng đòi hỏi người lãnh đạo, người đảng viên luôn luôn đứng ở vị trí hàng đầu trong đấu tranh trực diện với kẻ thù, sẵn sàng nhận về mình khó khăn, thử thách và cả sự hy sinh tính mạng. Rất nhiều đồng chí lãnh đạo, đảng viên đã anh dũng hy sinh tiêu biểu như: Trần Phú, Châu Văn Liêm, Nguyễn Phong Sắc, Nguyễn Đức Cảnh, Ngô Gia Tự, Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập, Nguyễn Văn Cừ, Võ Văn Tần, Phan Đăng Lưu, Nguyễn Thị Minh Khai, Phùng Chí Kiên, Hoàng Văn Thụ… Nhiều đồng chí bị kẻ thù cầm tù, hành hạ dã man tại các nhà tù Hỏa Lò, Sơn La, Khám lớn Sài Gòn, Côn Đảo, nhà ngục Kon Tum, nhà đày Buôn Mê Thuột... Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc-Hồ Chí Minh hai lần bị địch bắt, giam cầm (1931-1933 và 1942-1943). Trong Nhật ký trong tù, Người nhận thức rõ sự cần thiết phải “Gian nan rèn luyện mới thành công”2.
Với đội ngũ trên 1.200 đảng viên3 giàu trí tuệ, bản lĩnh, đức hy sinh và tinh thần trách nhiệm cao trước đất nước, dân tộc và nhân dân, Đảng đã lãnh đạo thắng lợi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 giành độc lập, tự do cho dân tộc, giành chính quyền về tay nhân dân, xây dựng nền Cộng hòa Dân chủ Việt Nam, Nhà nước cách mạng của dân, do dân và vì dân. “Lần này là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng của các dân tộc thuộc địa và nửa thuộc địa, một Đảng mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công, đã nắm chính quyền toàn quốc”4.
Với thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, Đảng trở thành đảng cầm quyền tức là lãnh đạo chính quyền, nắm chính quyền nhà nước. Quản lý và lãnh đạo chính quyền nhà nước là công việc mới mẻ, khó khăn đòi hỏi mỗi đảng viên tham gia bộ máy chính quyền các cấp phải ra sức học tập nâng cao trình độ, năng lực, đề cao trách nhiệm về mọi mặt mới có thể hoàn thành được trọng trách Đảng và nhân dân giao phó. Mặt khác, cán bộ, đảng viên cũng đứng trước thử thách, cám dỗ về tiền tài, vật chất, về tham vọng chức quyền. Ngay từ những ngày đầu của chính quyền cách mạng, không ít cán bộ, đảng viên nắm chính quyền ở các cấp đã mắc sai phạm. Ngày 17-10-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh có thư gửi UBND các cấp và chỉ ra những lầm lỗi chủ yếu như: cậy thế, trái phép, tư túng, hủ hóa, chia rẽ, kiêu ngạo, vác mặt “quan cách mạng”. Người nêu rõ bản chất của Nhà nước là phục vụ nhân dân, gánh việc chung cho dân, chứ không phải để cai trị dân.
Hồ Chí Minh cho rằng, trong điều kiện Đảng cầm quyền, cán bộ, đảng viên càng phải ra sức học tập, tu dưỡng, rèn luyện nâng cao trình độ lý luận, kiến thức, hiểu biết về mọi mặt, tu dưỡng đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân, bệnh quan liêu, sửa đổi lối làm việc, gắn bó với thực tiễn và đời sống của nhân dân. Người không ngừng chăm lo công tác xây dựng Đảng, trong đó có việc giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên, tăng cường kỷ luật của Đảng để nâng cao chất lượng của đội ngũ đảng viên.
Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc (10-1947), Hồ Chí Minh nêu rõ 12 điều về tư cách của Đảng chân chính cách mạng. Đó là chuẩn mực của Đảng cầm quyền mà theo đó mọi cán bộ, đảng viên phấn đấu rèn luyện. Từ chuẩn mực của Đảng để làm rõ chuẩn mực của đảng viên. Người nhấn mạnh: “Đảng không phải là một tổ chức để làm quan phát tài. Nó phải làm tròn nhiệm vụ giải phóng dân tộc, làm cho Tổ quốc giàu mạnh, đồng bào sung sướng”5.
Về công tác đảng viên, trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc, Hồ Chí Minh nêu rõ: “Đảng phải chọn lựa những người rất trung thành và rất hăng hái, đoàn kết họ thành nhóm trung kiên lãnh đạo”6, “Đảng phải luôn luôn tẩy bỏ những phần tử hủ hoá ra ngoài”7. Người chú trọng cả việc lựa chọn những người ưu tú vào Đảng, đồng thời đưa ra khỏi Đảng những người hư hỏng, không xứng đáng. Trong tác phẩm, Hồ Chí Minh có phần viết về tư cách và bổn phận đảng viên. Người nhấn mạnh, đảng viên phải suốt đời tranh đấu cho dân tộc, cho Tổ quốc; đặt lợi ích của cách mạng lên trên hết, trước hết; hết sức giữ kỷ luật và giữ bí mật của Đảng; kiên quyết thi hành những nghị quyết của Đảng; cố gắng làm kiểu mẫu cho quần chúng trong mọi việc; cố gắng học tập chính trị, quân sự, văn hóa. Phải gần gũi quần chúng, học hỏi quần chúng, cũng như phải lãnh đạo quần chúng.
Trong sự nghiệp giải phóng và bảo vệ đất nước, người đảng viên cộng sản luôn đứng ở hàng đầu của cuộc chiến đấu, sẵn sàng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Công cuộc xây dựng CNXH phát triển đất nước đòi hỏi người đảng viên đi đầu trong lãnh đạo về kinh tế, xã hội, văn hóa, vì sự phồn vinh của đất nước, cuộc sống ấm no, hạnh phúc của nhân dân. Hồ Chí Minh đã có sự đánh giá về vai trò của đảng viên: “Nhân dân ta thường nói: đảng viên đi trước, làng nước theo sau. Đó là một lời khen chân thành đối với đảng viên và cán bộ chúng ta”8, “Trong lịch sử đấu tranh của Đảng và trong mọi hoạt động hằng ngày, nhất là trên mặt trận chiến đấu và sản xuất, rất nhiều cán bộ, đảng viên ta đã tỏ ra anh dũng, gương mẫu, gian khổ đi trước, hưởng thụ đi sau và đã làm nên những thành tích rất vẻ vang”9. Người cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, bên cạnh những đồng chí tốt ấy, “còn có một số ít cán bộ, đảng viên mà đạo đức, phẩm chất còn thấp kém. Họ mang nặng chủ nghĩa cá nhân, việc gì cũng nghĩ đến lợi ích riêng của mình trước hết. Họ không lo “mình vì mọi người” mà chỉ muốn “mọi người vì mình”. Do cá nhân chủ nghĩa mà ngại gian khổ, khó khăn, sa vào tham ô, hủ hóa, lãng phí, xa hoa. Họ tham danh trục lợi, thích địa vị quyền hành. Họ tự cao tự đại, coi thường tập thể, xem khinh quần chúng, độc đoán, chuyên quyền. Họ xa rời quần chúng, xa rời thực tế, mắc bệnh quan liêu, mệnh lệnh. Họ không có tinh thần cố gắng vươn lên, không chịu học tập để tiến bộ”10. Người nhấn mạnh, cũng do cá nhân chủ nghĩa mà mất đoàn kết, thiếu tính tổ chức, tính kỷ luật, kém tinh thần trách nhiệm, không chấp hành đúng đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, làm hại đến lợi ích của cách mạng, của nhân dân.
Hồ Chí Minh đề ra những giải pháp rất cơ bản để rèn luyện cán bộ, đảng viên của Đảng. “Để làm cho tất cả cán bộ, đảng viên xứng đáng là những chiến sĩ cách mạng, Đảng ta phải ra sức tăng cường giáo dục toàn Đảng về lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, về đường lối, chính sách của Đảng, về nhiệm vụ và đạo đức của người đảng viên. Phải thực hành phê bình và tự phê bình nghiêm chỉnh trong Đảng. Phải hoan nghênh và khuyến khích quần chúng thật thà phê bình cán bộ, đảng viên. Chế độ sinh hoạt của chi bộ phải nghiêm túc. Kỷ luật của Đảng phải nghiêm minh. Công tác kiểm tra của Đảng phải chặt chẽ”11. Người yêu cầu mỗi cán bộ, đảng viên phải đặt lợi ích của cách mạng, của Đảng, của nhân dân lên trên hết, trước hết. Phải kiên quyết quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng. Theo Hồ Chí Minh, sự tự tu dưỡng, học tập, rèn luyện của mỗi cán bộ, đảng viên là điều căn bản, kết hợp chặt chẽ với sự giáo dục của Đảng.
Tháng 4-1966, trong bài nói tại Hội nghị tổng kết ba năm xây dựng chi bộ và đảng bộ cơ sở “Bốn tốt”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh nội dung “Bốn tốt”: “Đảng viên gương mẫu trong mọi công việc, liên hệ chặt chẽ với quần chúng, nội bộ thật sự đoàn kết; chấp hành tốt đường lối, chính sách của Đảng, lãnh đạo tốt sản xuất và chiến đấu; một lòng một dạ phục vụ nhân dân, thiết thực chăm lo đến đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; đối với Đảng thì củng cố tốt và phát triển tốt”12. Nói về chi bộ tốt, Người đặt đảng viên tốt lên hàng đầu, “Đảng viên tốt thì chi bộ mới tốt. Muốn đảng viên tốt thì chi bộ phải thường xuyên giáo dục mỗi đồng chí”13. Đó là quan hệ giữa cá nhân và tổ chức cần được nhận thức và hành động đúng đắn.
Trong bài nói ở lớp huấn luyện đảng viên mới do Thành ủy Hà Nội tổ chức, ngày 14-5-1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu rõ: “Muốn xứng đáng với danh hiệu người đảng viên, các cô, các chú phải không ngừng rèn luyện tư tưởng vô sản và giữ vững lập trường vô sản, cố gắng học hỏi để nâng cao trình độ hiểu biết của mình”14, “Muốn có lập trường vô sản vững chắc, thì đảng viên phải có ý thức giai cấp, đồng thời phải có lý luận cách mạng. Không có lý luận về chủ nghĩa xã hội khoa học thì không thể có lập trường giai cấp vững vàng”15.
Bằng trải nghiệm thực tế trong đấu tranh cách mạng và trách nhiệm xây dựng một Đảng chân chính cách mạng, Hồ Chí Minh đã thấy rõ vai trò, trí tuệ và phẩm chất của đảng viên, cán bộ của Đảng đối với sự vững mạnh và chất lượng, hiệu quả lãnh đạo của Đảng, nhất là trong điều kiện Đảng cầm quyền, lãnh đạo xây dựng CNXH. Trong Di chúc (1969), Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Đảng ta là một Đảng cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đày tớ thật trung thành của nhân dân”16.
2. Thực hiện những chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong suốt quá trình đấu tranh cách mạng, rất nhiều cán bộ, đảng viên đã thật sự là chiến sĩ tiền phong, nêu tấm gương tốt, suốt đời phấn đấu hy sinh vì nước, vì dân. Trong công cuộc đổi mới, phần đông cán bộ, đảng viên vẫn giữ được bản chất tốt đẹp của người đảng viên cộng sản. NQTƯ 4 khóa XII (10-2016) của Đảng nêu rõ: “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ và vị thế như ngày nay. Đó là kết quả sự nỗ lực phấn đấu không ngừng của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, trong đó có sự hy sinh quên mình và đóng góp quan trọng của đội ngũ cán bộ, đảng viên”17.
Nhưng cũng còn một thực tế khác, trong Đảng vẫn còn một bộ phận cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Trung ương đã chỉ ra 27 biểu hiện suy thoái, tiêu cực đó. Cuộc đấu tranh để ngăn chặn, đẩy lùi những suy thoái của đảng viên, cán bộ trở thành nội dung bức thiết của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay, nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng. NQTƯ 4 khóa XII của Đảng đã đề ra 4 nhóm nhiệm vụ, giải pháp cần phải thực hiện kiên quyết, kiên trì và với quyết tâm chính trị rất cao. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp đã được thực hiện trong toàn Đảng, từ trên xuống dưới và đã mang lại những kết quả tích cực, nhất là trên mặt trận chống tham nhũng. Từ đầu nhiệm kỳ khóa XII của Đảng đến nay đã xử lý kỷ luật hàng chục nghìn cán bộ, đảng viên, trong đó có hơn 60 cán bộ thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý, trong đó có 1 Ủy viên Bộ Chính trị, 5 Ủy viên Trung ương Đảng. Chống sự suy thoái của một bộ phận cán bộ, đảng viên đã củng cố niềm tin của những cán bộ, đảng viên tốt và của nhân dân.
Hội nghị Trung ương 8 khóa XII (10-2018) của Đảng ban hành Quy định trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, trước hết là Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương với 8 vấn đề cần phải gương mẫu đi đầu thực hiện và 8 biểu hiện mà mỗi cán bộ, đảng viên phải nghiêm khắc với bản thân và kiên quyết chống. Ngày 21-1-2019, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 28-CT/TW Về nâng cao chất lượng kết nạp đảng viên và rà soát, sàng lọc, đưa những đảng viên không còn đủ tư cách ra khỏi Đảng.
Chỉ thị số 28-CT/TW đánh giá về công tác kết nạp đảng viên và việc rà soát, sàng lọc đảng viên hiện nay: “Công tác kết nạp đảng viên có biểu hiện chạy theo số lượng, chưa coi trọng đúng mức chất lượng; việc kết nạp người chưa đủ tiêu chuẩn, điều kiện, người có động cơ không đúng đắn vào Đảng còn diễn ra ở nhiều nơi; còn vi phạm quy định, nguyên tắc về kết nạp đảng viên. Công tác quản lý, giáo dục, rèn luyện, đánh giá chất lượng đảng viên còn hình thức. Công tác rà soát, sàng lọc đảng viên chưa kịp thời, không quyết liệt, còn lúng túng, thiếu thống nhất giữa các tổ chức đảng”18.
Ban Bí thư chủ trương chấn chỉnh công tác kết nạp đảng viên, khắc phục triệt để tình trạng chạy theo số lượng, xem nhẹ chất lượng. Bảo đảm đảng viên mới được kết nạp phải là người thực sự ưu tú, có phẩm chất chính trị tốt, đạo đức trong sáng, được rèn luyện, thử thách trong thực tiễn, có nhận thức đúng, đầy đủ về Đảng, động cơ vào Đảng đúng đắn. Một điểm mới trong Chỉ thị số 28-CT/TW là: “Cấp ủy có thẩm quyền có thể quy định tiêu chuẩn, điều kiện kết nạp đảng viên cao hơn quy định chung để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của địa phương, cơ quan, đơn vị”19. Phải tăng cường công tác quản lý, giáo dục đảng viên, nhất là giáo dục lý luận chính trị, đạo đức cách mạng, khắc phục những biểu hiện phai nhạt lý tưởng, chủ nghĩa cơ hội, thực dụng, vụ lợi, cá nhân, trung bình chủ nghĩa.
Ban Bí thư nhấn mạnh việc thực hiện nghiêm túc công tác rà soát, sàng lọc đảng viên; kiên quyết, kịp thời đưa những đảng viên không còn đủ tư cách ra khỏi Đảng. Nhiệm vụ này đòi hỏi phải đề cao tính kỷ luật, kỷ cương của Đảng, tính chiến đấu, tự phê bình, phê bình và nâng cao trách nhiệm đảng viên trong sinh hoạt chi bộ. Đó là công việc thường xuyên của các cấp ủy, tổ chức đảng. “Trước mắt, từ nay đến ngày 19-5-2019, các cấp ủy, tổ chức đảng tiến hành một đợt rà soát đội ngũ đảng viên, qua đó làm rõ những đảng viên không hoàn thành nhiệm vụ, những đảng viên không thực hiện đúng chế độ chuyển sinh hoạt hoặc đã chuyển sinh hoạt đảng, nhưng không nộp hồ sơ cho tổ chức đảng có thẩm quyền, những đảng viên vi phạm kỷ luật đảng, pháp luật nhà nước, những đảng viên thiếu gương mẫu, uy tín trong nhân dân thấp, qua đó chọn lọc, đưa ra khỏi Đảng những đảng viên không còn đủ tư cách; khắc phục triệt để tình trạng dễ dãi, nể nang, né tránh trong công tác đánh giá, phân loại đảng viên và rà soát, sàng lọc, đưa những đảng viên không còn đủ tư cách ra khỏi Đảng”20.
Chất lượng kết nạp đảng viên mới được nâng cao sẽ bổ sung vào hàng ngũ của Đảng những đảng viên ưu tú làm cho Đảng thật sự vững mạnh. Nhiệm vụ đó lại đòi hỏi kiên quyết đưa ra khỏi Đảng những người không còn đủ tư cách đảng viên. Sự kết hợp chặt chẽ hai nhiệm vụ lớn đó gắn liền với thực hiện NQTƯ 4 khóa XII và Chỉ thị số 05-CT/TW (15-5-2016) của Bộ Chính trị Về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, chắc chắn sẽ mang lại nhiều thành công trong ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” của một bộ phận cán bộ, đảng viên, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng.
__________________
1. Xem Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb CTQG, H, 2011, T. 2, tr. 280-281
2. Sđd, T. 3, tr. 382
3. Xem Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Viện Lịch sử Đảng: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb CTQG, H, 2018, T. 1, Q. 1, tr. 669
4. Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb CTQG, H, 2011, T. 7, tr. 25
5, 6, 7. Sđd, T. 5, tr. 289, 290, 290
8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16. Sđd, T. 15, tr. 546, 546, 546-547, 547, 98, 101, 112, 113, 622
17. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương khóa XII, Văn phòng Trung ương Đảng, H, 2016, tr. 20
18, 19, 20. Chỉ thị số 28-CT/TW, ngày 21-1-2019, của Ban Bí thư Về nâng cao chất lượng kết nạp đảng viên và rà soát, sàng lọc, đưa những đảng viên không còn đủ tư cách ra khỏi Đảng.